Architekci, badacze i autorzy piszący o przestrzeni domagają się przejrzystych zasad wyboru dyrektora Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki (NIAiU). Apel do ministry kultury Marty Cienkowskiej podpisało 48 osób. To reakcja na rezygnację resortu z zapowiadanego konkursu, który miał zakończyć okres tymczasowego kierowania instytucją.
Apel o jasne zasady
Apel opublikowała 14 września 2026 roku „Architektura-Murator”. Wśród sygnatariuszy znaleźli się architekci, badacze, kuratorzy, krytycy i popularyzatorzy architektury, m.in. Grzegorz Piątek, Filip Springer, Anna Cymer, Monika Arczyńska, Maciej Miłobędzki, Aleksandra Wasilkowska, Natalia Paszkowska, Dorota Leśniak-Rychlak, Bogna Świątkowska oraz Ewa P. Porębska. Autorzy domagają się jasnych kryteriów wyboru, merytorycznej oceny kompetencji i programów kandydatów, udziału przedstawicieli środowiska oraz publicznego harmonogramu. Podkreślają, że ich wystąpienie nie jest deklaracją poparcia ani sprzeciwu wobec konkretnej osoby. Dotyczy zasad zarządzania publiczną instytucją.
Konkurs NIAiU zakończony unieważnieniem
Poprzednie postępowanie rozpoczęto w sierpniu 2025 roku. O stanowisko ubiegali się Monika Bończa-Tomaszewska, Wioletta Jaskólska, Kacper Kępiński, Monika Konrad i Bolesław Stelmach. Komisja zarekomendowała Stelmacha, jednak konkurs unieważniono. Jak informowała 11 grudnia „Architektura & Biznes”, decyzję podjęła Marta Cienkowska. Wątpliwości dotyczyły regulaminu: jeden zapis opisywał osobne głosowanie nad każdym kandydatem, drugi oddanie głosu na jedną osobę. Resort przyznał, że przepisy mogły prowadzić do rozbieżnych interpretacji. Zastosowana procedura pozwoliła poprzeć kilku kandydatów – Stelmach otrzymał sześć głosów, a Kępiński pięć. Po unieważnieniu konkursu Bolesław Stelmach pozostał pełniącym obowiązki dyrektora.
Zapowiedziany termin minął
Nowy konkurs miał zostać ogłoszony w drugim kwartale 2026 roku. Według informacji „Architektury-Murator” jeszcze 15 maja rzecznik resortu Piotr Jędrzejowski potwierdzał tę deklarację. Postępowania jednak nie rozpoczęto, a 4 września portal poinformował o zamiarze powołania dyrektora w trybie pozakonkursowym, po zasięgnięciu wymaganych opinii. Ministerstwo tłumaczyło tę decyzję brakiem czasu na zachowanie terminów wskazanych w rozporządzeniu z 12 kwietnia 2019 roku.
Pytania o uzasadnienie decyzji
Po kolejnych pytaniach redakcji resort przyznał, że przywołane rozporządzenie dotyczy innych instytucji, a jego zasady zastosowano wobec NIAiU przez analogię. Taką odpowiedź „Architektura-Murator” przytoczyła w publikacji z 14 września. Według tej samej relacji docelowy dyrektor ma objąć stanowisko najpóźniej 22 listopada 2026 roku. Pozostaje pytanie, dlaczego ministerstwo nie ogłosiło konkursu we wcześniej zapowiedzianym terminie i czy po wystąpieniu środowiska ponownie rozważy otwarte postępowanie.
Zmiana kierownictwa NIAiU
Tłem apelu jest również odwołanie Bolesława Stelmacha. Według stanowiska ministerstwa przekazanego „Architekturze-Murator” przyczyną było niedopełnienie obowiązków administracyjnych, przede wszystkim nieprzedłożenie sprawozdania finansowego za 2025 rok. Resort wskazywał też na problemy kadrowe w księgowości. Stelmach odmówił portalowi komentarza. Ministerstwo zaprzeczyło jednocześnie, by prowadziło prace nad likwidacją instytutu.
Łukasz Mieszkowski pełni obowiązki dyrektora
3 września NIAiU ogłosił powołanie dr. Łukasza Mieszkowskiego na pełniącego obowiązki dyrektora do czasu przeprowadzenia procedury powołania nowego szefa instytucji. Mieszkowski jest historykiem i artystą plastykiem, absolwentem Uniwersytetu Warszawskiego oraz warszawskiej ASP, a także stypendystą Fulbrighta. W latach 2013–2022 pracował jako projektant w pracowni architektonicznej, a w latach 2025–2026 był zastępcą dyrektora Instytutu Pileckiego. Współtworzył projekt Muzeum i Miejsca Pamięci w Sobiborze. Wśród priorytetów wymienił stabilne, przejrzyste funkcjonowanie NIAiU i kontynuację jego misji.
NIAiU ważny dla debaty o architekturze
Powołany 21 listopada 2017 roku NIAiU jest państwową instytucją kultury podlegającą MKiDN, z siedzibą przy ul. Foksal 4 w Warszawie. Prowadzi badania, wydaje publikacje, organizuje wystawy i programy edukacyjne oraz przyznaje Nagrodę NIAiU. Przygotowywał ekspozycje poświęcone Maciejowi i Stanisławie Nowickim, pracy Krystyna Olszewskiego w Singapurze czy odbudowie szczecińskiego Podzamcza. Od wyboru dyrekcji zależy dalszy program instytutu i sposób prowadzenia publicznej debaty o architekturze. Sygnatariusze apelu oczekują, że decyzja zapadnie w procedurze umożliwiającej otwarte porównanie kandydatur i ich propozycji.
Źródło: architektura.muratorplus.pl, niaiu.pl
Czytaj też: Architektura w Polsce | Kultura | Wydarzenia | Warszawa | whiteMAD na Instagramie
