W południowej kruchcie bazyliki Świętego Jana Apostoła w Oleśnicy zachował się wyjątkowy zabytek, znany jako jedyna biblioteka łańcuchowa w Europie Środkowej. W pomieszczeniu nad wejściem do świątyni przechowywanych jest 239 ksiąg, w tym 52 z oryginalnymi zabezpieczającymi łańcuchami. Do wnętrza prowadzą wąskie, kręcone schody, a całość pozostaje w niemal niezmienionym stanie od końca XVI wieku. Obecny stan zbiorów jest rezultatem prac konserwatorskich przeprowadzonych pod koniec XX wieku.
Biblioteka łańcuchowa w Oleśnicy – początki
Książę Karol II Podiebradowicz założył bibliotekę w 1594 roku, w tym samym czasie, gdy rozwijał szkolnictwo i fundował nowe edukacyjne instytucje w księstwie oleśnickim. Księgozbiór przeznaczono do użytku duchownych, uczniów i mieszkańców. Dawne tomy ustawiono na pulpitach i zabezpieczono łańcuchami, które miały ograniczać ryzyko wynoszenia cennych dzieł. Długie łańcuchy stosowano przy większych woluminach, a krótsze przy mniejszych. Dostęp do mocowań miał jedynie bibliotekarz, który zamykał i otwierał księgi zgodnie z obowiązującymi zasadami.
Oryginalny system ochrony ksiąg
Zastosowany w Oleśnicy system pulpitów z łańcuchami był rozwijany w środkowoeuropejskich kościelnych bibliotekach. Chronił wartościowe księgi, które w epoce renesansu należały do najcenniejszych przedmiotów instytucji naukowych oraz świątyń. Oleśnicka biblioteka wiernie przechowała tę dawną praktykę, dzięki czemu dziś pozwala zobaczyć rzadko spotykany układ wnętrza.
Biblioteka łańcuchowa w Oleśnicy – konserwacja zbiorów
W latach 90. XX wieku księgi poddano gruntownej konserwacji. W projekt włączyły się władze miejskie, środowisko uniwersyteckie i niemieccy partnerzy, co umożliwiło skuteczne zabezpieczenie zbiorów. Wśród ocalałych pozycji znajduje się Biblia Marcina Lutra z 1541 roku, wielojęzyczna Biblia Ariasa Montaniego oraz liczne teologiczne i naukowe dzieła. Każdy z tych woluminów tworzy świadectwo dawnej intelektualnej kultury miasta.
Biblioteka na tle dziejów bazyliki w Oleśnicy
Bazylika świętego Jana Apostoła jest jedną z najstarszych świątyń regionu. Jej historia sięga XIII wieku, a kolejne rozbudowy realizowano pod patronatem rodów Podiebradów, Wirtembergów i Hohenzollernów. Architektura świątyni tworzy efekt połączenia wielu epok, od gotyku po barok. Wnętrze kryje liczne dzieła sztuki, między innymi manierystyczną ambonę, lożę książęcą, barokowy ołtarz i mauzolea dawnych książąt. Zróżnicowana struktura budynku sprawia, że jest jednym z najcenniejszych obiektów sakralnych Dolnego Śląska.
Unikalne miejsce na mapie Europy Środkowej
Oleśnicka biblioteka łańcuchowa stanowi ostatni zachowany przykład tego typu książnicy w Europie Środkowej. Zbiory z pozostałych śląskich bibliotek łańcuchowych trafiły do instytucji we Wrocławiu i Warszawie, co nadaje oleśnickiemu wnętrzu szczególną rangę. System zabezpieczeń oraz oryginalne rozmieszczenie woluminów tworzą przestrzeń, która przyciąga badaczy i wszystkich innych poszukujących miejsc o wyjątkowym uroku i historii.
Źródło: Bon voyage – podróże po Polsce, olesnica.archidiecezja.wroc.pl
Czytaj też: Architektura w Polsce | Architektura sakralna | Zabytek | Historia | Podróże
