Biblioteka Narodowa Łotwy, znana również jako Pałac Światła, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynków Rygi. Oficjalne otwarcie obiektu, który stanął na lewym brzegu Dźwiny, odbyło się 29 sierpnia 2014 roku – w dniu 95. rocznicy powstania instytucji. Gmach pełni funkcję centralnego ośrodka technologicznego i informacyjnego dla bibliotek w całym kraju, a jego działalność wykracza daleko poza obsługę czytelników. Wydarzenia organizowane w Pałacu Światła obejmują zarówno spotkania kulturalne, jak i konferencje na międzynarodowym szczeblu.
Biblioteka Narodowa Łotwy – początki i rozwój instytucji
Biblioteka Narodowa Łotwy została powołana 29 sierpnia 1919 roku, rok po ogłoszeniu niepodległości państwa. Jej twórcą i pierwszym kierownikiem był bibliotekarz oraz bibliograf Jānis Misiņš, który przekazał na rzecz nowej instytucji swój obszerny prywatny księgozbiór. Już w pierwszym roku działalności zbiory osiągnęły 250 tysięcy woluminów, a wydawcy zostali zobowiązani do przekazywania obowiązkowych egzemplarzy wszystkich publikacji. W okresie międzywojennym księgozbiór znacznie się powiększył, między innymi dzięki przejęciu w 1939 i 1940 roku kolekcji należących do społeczności bałtyckich Niemców.
Okres wojny i rządów radzieckich
Podczas II wojny światowej kraj trafił pod niemiecką okupację, a instytucja funkcjonowała jako Biblioteka Krajowa, pozbawiona odniesień do suwerennej Łotwy. Po 1945 roku, gdy Łotwa znalazła się w granicach Związku Radzieckiego, nadano jej nazwę Państwowej Biblioteki Łotewskiej SRR. Od 1946 roku literatura uznawana za „niepożądaną” była przechowywana w specjalnych zbiorach, do których dostęp wymagał specjalnego zezwolenia. W 1956 roku biblioteka przeniosła się do nowej siedziby przy ulicy Krišjāņa Barona, gdzie funkcjonowała do 2014 roku.
Droga do nowego gmachu
Idea budowy nowego obiektu pojawiła się już w 1928 roku, jednak konkretne działania rozpoczęto dopiero pod koniec lat 80. XX wieku. W 1989 roku projekt opracował łotewsko-amerykański architekt Gunārs Birkerts, inspirując się motywami z łotewskiej mitologii, w tym legendą o szklanej górze. W 1999 roku projekt uzyskał poparcie UNESCO, a w 2000 roku został nagrodzony przez Chicago Museum of Architecture. Przygotowania trwały wiele lat, obejmując m.in. zmianę skali inwestycji, kwestie praw własności i opracowanie szczegółowych planów. Prace budowlane rozpoczęto w 2008 roku, a całkowity koszt inwestycji wyniósł około 268 milionów euro.
Biblioteka Narodowa Łotwy – architektura i funkcje
Budynek liczy 13 kondygnacji i osiąga wysokość 68 metrów. Jego forma, dynamicznie wznosząca się ku górze, przypomina kryształową górę z łotewskich legend, będąc jednocześnie symbolem światła, wiedzy i odrodzenia narodowego. Fasada wykonana jest ze szkła i stali, co nadaje obiektowi lekkości oraz pozwala na intensywne doświetlenie wnętrz naturalnym światłem. Konstrukcja łączy monumentalność z nowoczesną przejrzystością, a przeszklone powierzchnie tworzą efekt zmieniający się w zależności od pory dnia i warunków pogodowych. Wnętrza zaprojektowano z myślą o funkcjonalności oraz komforcie użytkowników. Przestronne czytelnie, sale konferencyjne i wystawowe rozmieszczono w sposób zapewniający łatwy dostęp do zbiorów i stref pracy. Główne atrium, otwarte przez kilka kondygnacji, pełni reprezentacyjną rolę i integruje różne części budynku. Obiekt wyposażony jest w nowoczesne systemy przechowywania i ochrony księgozbiorów, a także w rozwiązania sprzyjające efektywności energetycznej.
Zbiory i działalność
Łotewska Biblioteka Narodowa gromadzi ponad 5 milionów jednostek, w tym około 18 tysięcy rękopisów z okresu od XIV wieku po czasy współczesne. Szczególne miejsce zajmuje literatura narodowa, której zadaniem jest zachowanie dziedzictwa kulturowego i zapewnienie do niego długoterminowego dostępu. Instytucja prowadzi także działalność badawczą, jest centrum międzynarodowej wymiany międzybibliotecznej oraz realizuje projekty digitalizacyjne. W ramach Łotewskiej Biblioteki Cyfrowej Letonica udostępnia m.in. historyczne gazety, fotografie, mapy i nagrania.
Wydarzenia i znaczenie symboliczne
Pałac Światła stał się miejscem ważnych wydarzeń politycznych i kulturalnych. W 2014 roku, w ramach programu Europejskiej Stolicy Kultury, mieszkańcy Rygi utworzyli łańcuch ludzi, który symbolicznie przeniósł książki ze starej siedziby do nowej. W kolejnych latach budynek gościł spotkania na szczeblu Unii Europejskiej oraz liczne debaty międzynarodowe, a w 2023 roku obiekt uzyskał status zabytku architektury o znaczeniu narodowym.
Źródło: enciklopedija.lv, liveriga.com
Czytaj też: Architektura | Łotwa | Elewacja | Miasto | Ciekawostki | whiteMAD na Instagramie
