Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków zdecydował o objęciu Ostaszowa ścisłą ochroną konserwatorską, uznając historyczny układ ruralistyczny wsi za unikatowy w skali regionu. Decyzja z 10 lipca 2026 roku kończy postępowanie administracyjne, ale jednocześnie otwiera nowy etap – mieszkańcy zapowiadają odwołanie, obawiając się ograniczeń dla remontów i inwestycji.
Wydane rozstrzygnięcie obejmuje ochroną całą kompozycję przestrzenną Ostaszowa, która – zgodnie z wieloletnim Studium wartości kulturowych opracowanym przez Narodowy Instytut Dziedzictwa – jest jedyną na Dolnym Śląsku zachowaną w niemal oryginalnej formie jednostką urbanistyczną zaprojektowaną od podstaw w latach 30. XX wieku. Konserwator podkreśla, że postępowanie przeprowadzono bez zbędnej zwłoki, analizując zarówno udokumentowane wartości zabytku, jak i wszystkie wnioski dowodowe zgłaszane przez strony.
Wartość historyczna Ostaszowa
W oświadczeniu wydanym po ogłoszeniu decyzji Daniel Gibski wskazał, że Ostaszów posiada ponadnormatywne wartości historyczne, naukowe i artystyczne. Wieś, założona w 1936 roku jako modelowa kolonia rolnicza, wyróżnia się jednorodną zabudową zagrodową. Eksperci dr hab. Sylwia Staszewska i architekt Piotr Staszewski opisują dwa charakterystyczne typy zagród: pierwszy, w którym część mieszkalna, gospodarcza i stodoła tworzą jeden ciąg pod wspólnym dachem, oraz drugi, oparty na planie litery L, łączący funkcje mieszkalne i gospodarcze w jednej bryle.
Konserwator przypomina, że podobne układy ruralistyczne są już wpisane do rejestru zabytków w innych miejscowościach regionu – m.in. w Brzostowie, Starej Górze, Udaninie, Goszczu, Markocicach, Kudowie Zdroju‑Pstrążnej, Wambierzycach czy Dobroszycach. Jak podkreśla, nie blokuje to rozwoju tych miejscowości ani nie uniemożliwia remontów, a ochrona pozwala zapobiegać niewłaściwym działaniom, takim jak próby wprowadzenia zabudowy szeregowej w historyczne centrum Ostaszowa.
Sprzeciw mieszkańców
Innego zdania jest lokalna społeczność. W oświadczeniu sołtys Sylwia Mazur podkreśliła, że sprzeciw wobec wpisu był powszechny – od mieszkańców, przez radnych gminy Przemków, po władze powiatu. Wskazuje, że decyzja oznacza konieczność konsultowania wszystkich prac budowlanych ze służbami konserwatorskimi, co w ocenie mieszkańców może prowadzić do paraliżu inwestycyjnego.
Obawy te wzmacnia brzmienie art. 10a ustawy o ochronie zabytków, który zakazuje prowadzenia jakichkolwiek prac przy zabytku do czasu uprawomocnienia decyzji. Oznacza to, że odwołanie – przysługujące do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – automatycznie wstrzymuje wszelkie działania remontowe. Mieszkańcy zapowiadają, że z tej możliwości skorzystają, przygotowując się na długą procedurę administracyjną.
Deklaracja współpracy
Daniel Gibski odpowiada, że służby konserwatorskie są gotowe do współpracy z lokalną społecznością po uprawomocnieniu decyzji. Zapowiada wsparcie przy wypracowaniu zasad prowadzenia remontów i inwestycji zgodnych z przepisami ochrony zabytków. Podkreśla również, że narracja o „skansenie” jest nieuzasadniona – budynki w Ostaszowie od lat są remontowane, a wpis ma przede wszystkim chronić wyjątkowy charakter wsi przed nieodpowiednimi ingerencjami.
Wieś Ostaszów, założona została w 1936 roku jako modelowa kolonia rolnicza, powstała według jednolitego, od początku zaprojektowanego układu urbanistycznego. W okresie międzywojennym funkcjonowała pod nazwą Hierlshagen, nadaną na cześć Konstantina Hierla – dowódcy Reichsarbeitsdienst. Do nowo utworzonej osady sprowadzono rolników z różnych regionów Niemiec, m.in. ze Śląska, Turyngii, Hesji i Westfalii. Jej charakterystyczna zabudowa zagrodowa, oparta na dwóch typach układów – zwartym ciągu mieszkalno‑gospodarczym pod wspólnym dachem oraz zagrodach na planie litery L – do dziś pozostaje jednym z najlepiej zachowanych przykładów projektowanej od podstaw wsi z lat 30. XX wieku na Dolnym Śląsku.
zdjęcia: Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków, polska-org
źródło: Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków, TVN24.pl
Czytaj też: Zabytek | Historia | Urbanistyka | Polecane | whiteMAD na Instagramie
