Catharijnesingel w Utrechcie: woda wróciła tutaj po 40 latach

·28 sierpnia 2026

Przez około 40 lat w miejscu historycznego odcinka fosy Catharijnesingel w Utrechcie znajdowała się szeroka trasa dla samochodów. Woda zniknęła stąd w 1969 roku, kiedy rozpoczęto zasypywanie kanału i budowę Catharijnebaan – arterii mającej usprawnić miejski ruch. W 2020 roku Utrecht naprawił ten błąd i dziś odcinek znów należy do wioślarzy, pieszych, rowerzystów i zieleni. Projekt zmian przygotowali architekci z pracowni OKRA landschapsarchitecten.

Catharijnesingel starszy niż współczesne miasto

Historia Catharijnesingel jest związana z miejską fosą i murami obronnymi Utrechtu, których budowę rozpoczęto w XII wieku. Z czasem system fortyfikacji stracił swoje militarne znaczenie, dlatego około 1830 roku na miejscu części dawnych umocnień powstał park zaprojektowany przez Jana Davida Zochera. Sam kanał przez stulecia pełnił również funkcję drogi wodnej. Do końca XIX wieku był częścią Keulse Vaart – szlaku łączącego Amsterdam z Kolonią. Jego znaczenie jednak zmalało po otwarciu Kanału Merwedzkiego w 1892 roku.

Mapa Utrechtu z 1649 roku. Fot. Atlas van Loon, Public domain, via Wikimedia Commons

Asfalt zamiast wody

W XX wieku Utrecht zaczął podporządkowywać swoje centrum samochodom. W 1958 roku niemiecki inżynier Max Erich Feuchtinger przedstawił odważną koncepcję obwodnicy, która miała prowadzić wokół starego miasta. Jej realizacja doprowadziłaby do zasypania niemal całej historycznej fosy. Ostatecznie projektu nie zrealizowano w takiej formie, jednak w 1969 roku rozpoczęto likwidację fragmentu nazwanego Catharijnesingel (Fosa św. Katarzyny), by w jego miejscu wybudować Catharijnebaan (Trasa św. Katarzyny). Miała to być szeroka arteria przeznaczona dla samochodów. Woda ustąpiła wówczas miejsca asfaltowi i betonowi, a historyczne centrum zostało częściowo odcięte od żywiołu, który kształtował jego krajobraz i miejskie życie od stuleci. Sama droga liczyła około kilometr, jednak w szczytowym okresie stanowiła część ogromnego układu komunikacyjnego z aż 12 pasami ruchu.

Mieszkańcy chcieli powrotu Catharijnesingel

Likwidacja kanału, choć usprawniła ruch pojazdów, od samego początku budziła sprzeciw mieszkańców. Holendrzy od zarania dziejów żyli blisko wody i nie podobała im się ta drastyczna zmiana, przez którą utracili spory fragment swojej historycznej tożsamości. Pod koniec lat 80. pojawiły się koncepcje przebudowy całego rejonu dworca Utrecht Centraal i naprawienia błędów sprzed 20 lat. W 2001 roku ruszyły pierwsze prace, w ramach których odtworzono północny odcinek historycznej fosy. Rok później mieszkańcy Utrechtu w referendum opowiedzieli się za ponownym otwarciem Catharijnesingel. Od tego momentu miasto krok po kroku usuwało skutki wcześniejszej przebudowy. W 2020 roku kanał ponownie odzyskał ciągłość i żeglowność.

1,1 km nowej wodnej trasy w Utrechcie

Najważniejszą częścią wielkiej przebudowy było odtworzenie około 1,1 kilometra kanału w miejscu dawnej trasy dla aut. W czasie prac usunięto około 35 tys. ton ziemi i blisko 17 tys. ton gruzu, a po oczyszczeniu dna do Catharijnesingel wróciło około 40 tys. m sześc. wody. Wraz z kanałem odzyskano dużą część przestrzeni publicznej, powiększono sąsiedni Zocherpark i utworzono nowe trasy dla pieszych, tereny zielone oraz miejsca rekreacji. Na brzegach posadzono m.in. topole, platany, wiśnie ozdobne oraz wiązy. Dobór roślin wspiera bioróżnorodność, a kwitnące drzewa zapewniają pożywienie owadom. Koszt całej realizacji wyniósł ponad 100 mln euro, jednak się opłaciło! Po blisko 40 latach mieszkańcy ponownie mogą opłynąć łodzią historyczne centrum.

Catharijnesingel od OKRA landschapsarchitecten

Ta imponująca skala metamorfozy została szybko doceniona. W 2022 roku Catharijnesingel otrzymał European Prize for Urban Public Space, wybieraną spośród 326 projektów z 35 krajów. W tym samym roku koncepcja zdobyła również Rietveldprijs, najważniejszą nagrodę architektoniczną Utrechtu. Przywrócenie kanału poprawiło dostęp do terenów zielonych, stworzyło nowe miejsca rekreacji i zwiększyło udział zielono-niebieskiej infrastruktury w centrum. Nowy Catharijnesingel autorstwa pracowni OKRA landschapsarchitecten to doskonały przykład, że można naprawić nawet największe urbanistyczne błędy. Nigdy nie jest za późno!