W latach 20. XX w. ceglany ekspresjonizm rozlał się na Niemcy, Belgię i Holandię, pozostawiając po sobie niesamowicie zdobne budynki z wijącej się cegły. Jednym z najwybitniejszych przykładów tego stylu jest dawna poczta w Utrechcie. Gmach zachwyca symbolicznymi ornamentami i wielkimi ceglanymi łukami. Mimo zamknięcia wszystkich placówek holenderskiej poczty na początku XXI w. budynek w Utrechcie funkcjonuje do dziś jako biblioteka.
Ruchliwa działka
Na działce dawnej poczty przy placu Neude w Utrechcie stał niegdyś klasztor. Jednak w czasie reformacji budynek klasztorny został przejęty przez lokalne władze, a w XVII w. na działce powstała królewska mennica. Obecny budynek powstał dopiero w 1924 r., po tym, jak działkę wykupiła państwowa poczta Holandii.
Potężna ceglana poczta była projektem Josepha Crouwela, który w tamtych czasach zbudował jeszcze kilka budynków w podobnym ceglanym stylu. Crouwel inspirował się popularną na samym początku lat 20. szkołą amsterdamską, według której ceglane gmachy powinny zachwycać zdobieniami, rzeźbami i sztuką przez cały projekt. Holenderska szkoła należała do ruchu ceglanego ekspresjonizmu, który spopularyzował się w Niemczech. O zachwycających przykładach tego stylu można przeczytać TUTAJ i TUTAJ.
Ceglane łuki
Z monumentalnej konstrukcji fasady wysuwa się ryzalit z czterospadowym dachem. Dwa duże ceglane filary wysunięte z bryły przypominają nieco elementy projektów fińskiego architekta Eliela Saarinena. Jego pionierskie w tej części Europy połączenie modernizmu z secesją zainspirowało Crouwela do stworzenia geometrycznych zdobień fasady. Warto zwrócić uwagę na pomarszczone szczyty ceglanych filarów i wysokie, choć wąskie okna.
Po wejściu ciemna cegła zamienia się w pogodną żółć. Wielka hala pełniąca obecnie funkcję czytelni imponuje swoimi parabolicznymi łukami na suficie. Wąskie przeszklenia pomiędzy łukami wpuszczają dużo światła do środka. Łuki to nie jedyne formy zabawy cegłą przez architekta. Na ścianach widoczne są ceglane kratownice i geometryczne wzory, a wiszący nad wejściem zegar wygląda tak, jakby sam był zrobiony z cegły. W rzeczywistości zegar został stworzony przez słynną wytwórnię fajansu z Delft. Barwiona ceramika tworzy heksagonalną tarczę zegara.
Naprzeciwko zdobionego zegara artyści ułożyli herb Holandii z zauważanym lwem – klejnotem herbowym dynastii Nassau. Pod zdobieniami skrywają się arkadowe okna z kolumienkami. Istotnym akcentem kolorystycznym jest głęboka czerń belgijskiego kamienia Petit Granit. Artysta Hendrik van den Eijnde wyrzeźbił w nim postacie reprezentujące kontynenty. Ich styl nawiązuje do sztuki egipskiej, która w latach 20. zafascynowała rzeźbiarza. Widoczne są postacie przedstawiające Amerykę z bykami u stóp i Europę z globem w dłoniach. Obok pięciu rzeźb ciągną się płaskorzeźby gołębi pocztowych. We wnętrzu łatwo można znaleźć także nawiązania do transportu, handlu i dobrobytu.
Ostatnia przesyłka
Górne pomieszczenia wiją się dookoła parabolicznego sklepienia. Po istotnych renowacjach w latach 70. i przebudowie w 2020 r. poddasze zostało zamienione w kolejne miejsce do czytania i wypożyczania książek. Nowoczesne wnętrza biblioteki cechują się prostotą i jasnymi barwami. W przebudowanym gmachu znajduje się kino, czytelnia, kawiarnie, przestrzeń biurowa, księgarnia, a nawet podziemny parking rowerowy.
Przebudowa budynku pozwoliła ocalić dziedzictwo ceglanego ekspresjonizmu w Utrechcie. Po sprywatyzowaniu holenderskiej poczty w 2008 r., losy budynku były niepewne. Co ciekawe, poczta w Utrechcie zamknęła się jako ostatnia placówka poczty dopiero w 2011 r. Przez kilka lat budynek stał bez konkretnych planów metamorfozy, ale w 2016 r. architekci z Zecc Architecten i Rijnboutt zaczęli wprowadzać zmiany w stuletniej bryle. Dziś budynek jest nie tylko siedzibą miejskiej biblioteki, ale także unikatowym centrum kultury.
Źródło: Ontdek Utrecht
Czytaj też: Architektura | Ciekawostki | Biblioteka | Zabytek | Holandia | Cegła | whiteMAD na Instagramie
