Bastion Sakwowy pod koniec XIX w. Źródło: Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa

Czy na Bastion Sakwowy wróci glorieta? Są na to szanse i możliwości

·5 marca 2026

Rada Miejska Wrocławia przyjęła w styczniu 2026 roku nowy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obejmujący Bastion Sakwowy. Co ciekawe i ważne, dokument dopuszcza rekonstrukcję historycznego, brakującego obecnie belwederu z glorietą, który przed II wojną światową górował nad całą okolicą. Decyzja radnych tworzy podstawę prawną dla ewentualnej odbudowy obiektu, choć przed miastem pozostaje jeszcze kilka formalnych i organizacyjnych etapów.

Nowy plan miejscowy dla Bastionu Sakwowego

Podczas styczniowej sesji rady miejskiej przegłosowano miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przygotowany dla obszaru Bastionu Sakwowego. Dokument powstał w uzgodnieniu z dolnośląskim konserwatorem zabytków i dopuszcza rekonstrukcję historycznego belwederu zwieńczonego glorietą. Wcześniejsze przepisy nie pozwalały na wznoszenie nowych budynków na tym terenie, dlatego powrót tej architektonicznej dominanty pozostawał dotąd poza zasięgiem. Uchwała nie oznacza jednak natychmiastowego rozpoczęcia prac budowlanych. Najpierw konieczne będzie przygotowanie dokumentacji projektowej, uzyskanie pozwolenia na budowę oraz zgromadzenie środków potrzebnych do realizacji przedsięwzięcia.

Bastion Sakwowy i brakujący element wzgórza

W ostatnich latach wzgórze przeszło szeroko zakrojone prace. Odnowiono m.in. pawilon perystylowy, w którym funkcjonuje restauracja, a także loggię z kolumnadą, gdzie działa kawiarnia. Zmodernizowano też fontannę, uporządkowano zieleń, zainstalowano nowe oświetlenie oraz wyremontowano sieć ścieżek. Kolejny etap przyniósł renowację ceglanego budynku z zapleczem sanitarnym oraz korektę układu traktów spacerowych w najwyższej partii wzgórza. Mimo tych ważnych działań kompozycja architektoniczna nadal pozostaje niepełna. Na panoramie widocznej od strony ulicy Teatralnej brakuje najwyższego elementu dawnego zespołu Bastionu Sakwowego.

Bastion Sakwowy pod koniec XIX w. Źródło: Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa

Historia Bastionu Sakwowego we Wrocławiu

Historia Bastionu Sakwowego sięga XVI wieku. W 1571 roku w południowo-wschodnim narożniku miejskich fortyfikacji Wrocławia powstał bastion zaprojektowany przez Hansa Schneidera według zasad tzw. szkoły nowowłoskiej. W jego obrębie znajdowały się kazamaty, nadszańce oraz stanowiska artyleryjskie. Pod koniec XVI wieku działała tu prochownia, a w XVIII stuleciu umocnienia wzmocniono ziemnym płaszczem i kontrgardą. Po decyzji o rozbiórce wrocławskich fortyfikacji w 1807 roku teren przekształcono w punkt widokowy włączony do miejskiej promenady. Wzgórze, zaprojektowane przez Johanna Friedricha Knorra jako miejsce spacerów, otrzymało później nazwę Liebichs Höhe po wzniesieniu w 1867 roku belwederu i wieży widokowej. Po II wojnie światowej funkcjonowało pod nazwą Wzgórze Partyzantów, używaną od 1948 roku. To określenie nie miało jednak formalnego statusu. W 2024 roku oficjalnie nadano miejscu historyczne miano Bastion Sakwowy.

Belweder z glorietą i figurą Victorii

Przez kilkadziesiąt lat nad wzgórzem dominował wielokondygnacyjny belweder utrzymany w stylistyce nawiązującej do renesansu. Budynek mierzył ponad 30 metrów wysokości i był zwieńczony niewielkim pawilonem z arkadami, czyli glorietą. Na jej szczycie ustawiono skrzydlatą figurę Victorii, będącą kopią rzeźby z berlińskiej Kolumny Waterloo. Obiekt powstał w XIX wieku z inicjatywy przedsiębiorcy Adolfa Liebicha, który sfinansował jego budowę, a projekt powierzył architektowi Karlowi Schmidtowi. Belweder dominował nad zespołem zabudowy wzgórza jako ważny element jego całej kompozycji.

Wzgórze Liebicha z lotu ptaka, 1934 rok. Źródło: BMKZ we Wrocławiu

Bastion Sakwowy i II wojna światowa

Budynek przetrwał niemal 80 lat. Pod koniec II wojny światowej został jednak zburzony przez niemieckie wojsko. Wysoka konstrukcja mogła służyć jako punkt orientacyjny dla radzieckiego lotnictwa, dlatego zdecydowano o jej likwidacji. Po wojnie zaniechano odbudowy, a na szczycie wzgórza działało obserwatorium astronomiczne prowadzone przez Towarzystwo Miłośników Astronomii, które korzystało z zachowanego budynku. W kolejnych dziesięcioleciach obiekty na wzgórzu zostały zapomniane i pogorszył się ich stan techniczny, a przestrzeń stopniowo traciła dawny blask i elegancję.

Kolejne etapy przed miastem

Przyjęcie nowego planu miejscowego jest dopiero początkiem dłuższego procesu. Aby rekonstrukcja brakujących elementów bastionu mogła dojść do skutku, potrzebne będzie opracowanie projektu budowlanego opartego na historycznych materiałach ikonograficznych. Następny krok to uzyskanie administracyjnych decyzji oraz pozyskanie finansowania. Dopiero po spełnieniu tych warunków będzie możliwe rozpoczęcie prac. Jeżeli wszystko pójdzie zgodnie z planem, na szczyt Bastionu Sakwowego powróci bardzo ważny element utraconej historii przedwojennego Breslau.