Spółdzielczy Dom Handlowy „Skarbek” już od ponad 50 lat współtworzy obraz katowickiego rynku. Budynek jest przykładem późnego funkcjonalizmu, który wyrósł na miejscu starszego obiektu. Dziś zna go każdy mieszkaniec Katowic, a nietuzinkowa forma przysparza mu zarówno fanów, jak i krytyków.
„Skarbek” i jego narodziny
Działka zajmowana dziś przez „Skarbek” ma historię sięgającą co najmniej początku XIX wieku. Wówczas stała tu karczma dworska, znana z dawnych opisów i ikonografii, która przetrwała do połowy stulecia. Po niej Adolf Fröhlich wybudował jednopiętrową kamienicę, cofniętą względem linii późniejszego rynku. Mieściły się w niej sklepy oraz lokale gastronomiczne, a po wojnie kawiarnia i delikatesy. Budynek istniał do początku lat 70. XX wieku, kiedy został rozebrany w związku z planowaną przebudową tej części śródmieścia.
Katowicki późny funkcjonalizm
Nowy dom handlowy zaprojektował Jurand Jarecki we współpracy z konstruktorem Franciszkiem Klimkiem w katowickim „Miastoprojekcie”. Prace koncepcyjne nad przebudową północno-zachodniej części rynku ruszyły pod koniec lat 60. Początkowo rozważano znacznie wyższą dominantę, ostatecznie jednak zdecydowano się na sześciokondygnacyjny gmach handlowy. Propozycja Jareckiego była odważna jak na realia epoki, gdyż przedstawiała bryłę pozbawioną tradycyjnych witryn sklepowych. Wnętrza opracowywano z udziałem Naso Łazowskiego oraz Bogdana Bąbskiego, dbając o spójność architektury i plastyki. Właścicielem „Skarbka” jest od początku PSS Społem Katowice.
„Skarbek” i jego cechy
„Skarbek” wzniesiono w technologii żelbetowej na planie zbliżonym do trapezu, co wynikało bezpośrednio z kształtu parceli i wysokiego poziomu wód gruntowych. Budynek osadzono na masywnym betonowym postumencie i przykryto płaskim dachem. Najbardziej rozpoznawalnym detalem elewacji zostały poziome pasy aluminiowych paneli o formie łusek, pierwotnie wykonanych jako ażurowa okładzina systemu „Luna”. To one nadały bryle rytm i wizualną lekkość. Zestawiono je z dużymi przeszkleniami niższych kondygnacji, co pozwoliło jeszcze bardziej odciążyć optycznie masę gmachu. Uzupełnieniem całej kompozycji były neony z nazwą domu handlowego.
Ingerencje w bryłę domu handlowego „Skarbek”
Od momentu otwarcia w 1975 roku „Skarbek” przechodził wiele zmian. Po transformacji ustrojowej elewacje zaczęły wypełniać reklamy, pojawił się diodowy ekran, a wnętrza dostosowywano do nowych najemców. Najbardziej inwazyjne w pierwotny projekt były jednak modernizacje z początków XXI wieku. W ramach tych prac m.in. rozbudowano parter oraz zamontowano zewnętrzne windy. Nowe, wertykalne akcenty, bardzo kontrastują z horyzontalnym charakterem elewacji. Duże oburzenie wywołała również wymiana aluminiowych łusek w latach 2018-2019. Ostatecznie zachowano ich ideę, stosując nowe, uproszczone elementy z aluminium i przywracając budynkowi dawną szatę. Dziś „Skarbek” to nadal miejsce handlu, a ponadto usługowe i rozrywkowe. Po przebudowie rynku góruje nad jego płytą i przypomina o innych modernizacjach centrum Katowic, które stworzyły jego dzisiejszy krajobraz.
Źródło: slazag.pl, polska-org.pl
Czytaj też: Katowice | Historia | Elewacja | Architektura w Polsce | whiteMAD na Instagramie
