Paryż słynie z haussmannowskich kamienic o charakterystycznych fasadach, mansardowych dachach, ozdobnych balkonach i regularnych rzędach okien. Niektóre z nich skrywają zaskakującą tajemnicę: za eleganckimi elewacjami nie ma mieszkań, biur ani klatek schodowych. Zamiast typowych wnętrz za façades factices umieszczono szyby wentylacyjne, urządzenia związane z energetyką, a nawet infrastrukturą podziemnych dróg lub metra.
Façades factices, które udają kamienice
W Paryżu znajduje się kilkanaście takich obiektów. Francuzi określają je mianem façades factices, czyli fałszywych fasad. Większość powstała przy okazji rozbudowy transportowej i energetycznej infrastruktury miasta. Zamiast eksponować nieestetyczne stalowe konstrukcje, kratownice czy betonowe szyby, zdecydowano się ukryć je za elewacjami przypominającymi sąsiednią zabudowę. Dużo takich miejsc należy do RATP, czyli spółki zarządzającej paryskim transportem publicznym. Fałszywe fasady maskują wielkie szyby wentylacyjne obsługujące tunele szybkiej kolei podmiejskiej. Ich wygląd został dobrany tak, aby przechodzień miał wrażenie, że mija zwyczajną kamienicę. O prawdziwej funkcji mogą świadczyć detale, m.in. brak skrzynek na listy, firanek czy normalnych klamek, a także techniczne oznaczenia i zakazy parkowania.
145 rue La Fayette
Najbardziej znanym przykładem façade factice jest 145 rue La Fayette w 10. dzielnicy. Budynek powstał około 1850 roku i pierwotnie był zwyczajną mieszkalną kamienicą. W latach 70. XX wieku lokatorzy zostali wykwaterowani, a przy budowie infrastruktury dla podziemnej kolejki wyburzono całe wnętrze, pozostawiając samą fasadę. Dziś za pięciokondygnacyjną ścianą znajduje się ogromny szyb wentylacyjny. Elewacja nadal posiada kamienny detal, regularne okna z żyrandolami, balkony oraz wejście przypominające prawdziwą klatkę schodową. W rzeczywistości jest to wydmuszka. Obiekt stał się także ciekawostką kultury. W 1988 roku wspomniał o nim Umberto Eco w powieści „Wahadło Foucaulta”, a później pojawił się również w książce Philippe’a Vasseta „La Conjuration”.
174 rue du Faubourg-Saint-Denis
Podobną mistyfikację znajdziemy przy 174 rue du Faubourg-Saint-Denis, również w 10. dzielnicy. Za fasadą znajduje się szyb wentylacyjny związany ze stacją Magenta i linią RER E. Obiekt powstał w ramach budowy systemu szybkiej podziemnej kolejki, a jego forma została zainspirowana otoczeniem ulicy. Z zewnątrz 174 rue du Faubourg-Saint-Denis nie wyróżnia się niczym szczególnym. Dopiero świadomość tego, co znajduje się za elewacją, zmienia sposób patrzenia na budynek.
44 rue d’Aboukir
Przy 44 rue d’Aboukir w 2. dzielnicy zarząd paryskiego transportu również ukrył szyb wentylacyjny za fasadą przypominającą kamienicę. Obiekt najłatwiej rozpoznać po detalach wejścia. Drzwi nie są zwykłym skrzydłem prowadzącym do budynku mieszkalnego. W tego typu obiektach RATP stosowała metalowe wrota pokryte farbą imitującą drewno. Nie ma też typowych klamek ani domofonów z kodami dostępu, które można znaleźć przy zwyczajnych paryskich kamienicach.
3 rue de l’Aqueduc
3 rue de l’Aqueduc jest wyjątkiem od zasady. Nie spotkamy tutaj bowiem całkowicie pustej kamienicy. Fałszywa jest jedynie dolna część budynku, związana z wentylacją podziemnej kolejki RER. Wyższe kondygnacje służą za normalne lokale. To jeden z bardziej „podstępnych” przykładów façade factice. Przechodzień może bez problemu uznać cały obiekt za zwyczajną kamienicę. Tymczasem na poziomie parteru i pierwszego piętra znajduje się techniczna część instalacji, a dopiero wyżej zaczyna się normalna przestrzeń dla mieszkańców.
29 rue Quincampoix
Jeszcze bardziej niezwykły jest obiekt przy 29 rue Quincampoix w 4. dzielnicy. Tutaj nie zachowano fasady historycznej kamienicy. Zamiast tego pojawia się trompe-l’œil, czyli malarska iluzja imitująca architekturę. Zaraz za nią wybudowano wentylacyjny komin służący podziemnej trasie Les Halles. Namalowane okna i inne elementy mają stworzyć złudzenie normalnego budynku. Z perspektywy ulicy obiekt zupełnie nie wygląda jak komin, a raczej przypomina kontynuację okolicznej zabudowy. Iluzja wkroczyła tutaj na wyższy poziom.
Façades factices zamiast nieestetycznego szybu
Pięć opisanych adresów to zaledwie ułamek paryskich façades factices. Fałszywe kamienice są ciekawym przykładem tego, w jaki sposób Paryż poradził sobie z rozwojem infrastruktury bez radykalnego pogarszania wyglądu swoich słynnych, eleganckich ulic. Dzięki temu sprytnemu trikowi szyby wentylacyjne nie rzucają się w oczy wśród XIX-wiecznej zabudowy. Na następnym spacerze po Paryżu warto przyjrzeć się drzwiom, oknom i parterom mijanych kamienic. Brak firanek, skrzynek pocztowych czy śladów mieszkańców może sygnalizować, że właśnie znalazłeś façade factice.
Źródło: admagazine.fr, unjourdeplusaparis.com
Czytaj też: Architektura | Ciekawostki | Paryż | Francja | Historia | whiteMAD na Instagramie
