Filharmonia Narodowa w Warszawie znalazła się w centrum uwagi po tym, kiedy w jej sąsiedztwie dokonano niezwykłego odkrycia. Stołeczny Konserwator Zabytków poinformował w swoich social mediach, że podczas przebudowy parkingu na Placu Emila Młynarskiego archeolodzy odsłonili piwnice przedwojennej kamienicy. Wśród znalezisk są fragmenty lamp, metalowe dekoracje, naczynia oraz sygnowane dzieło z 1881 roku. Część tych przedmiotów mogła zdobić wnętrza przedwojennej Filharmonii Warszawskiej.
Filharmonia Narodowa i znaleziska pod parkingiem
Prace przy Placu Emila Młynarskiego zaowocowały odsłonięciem fundamentów oraz piwnic dawnej kamienicy. Właśnie w tych pomieszczeniach znaleziono części ogromnych opraw oświetleniowych, metalowe okucia, ozdoby, półmiski i liczne sztućce. Z ziemi wydobyto także brązową figurkę jeźdźca na koniu oraz fragmenty dwóch dużych ceramicznych talerzy z portretami Zygmunta III Wazy i Jana III Sobieskiego. Według Stołecznego Konserwatora Zabytków lampy mogły pochodzić z głównej sali koncertowej lub foyer Filharmonii. Ich dokładne pochodzenie wymaga jednak dalszych badań.
Zagadka dzieła z 1881 roku
Archeologów zachwycił i jednocześnie bardzo zaciekawił przedmiot opisany przez konserwatora jako plafon z męską głową ujętą z profilu. Widnieje na nim sygnatura rzeźbiarza Sławomira Celińskiego, data 1881 oraz napis „Warszawa”. Dzieło powstało 20 lat przed otwarciem Filharmonii, dlatego nie można jednoznacznie wyjaśnić jego obecności w piwnicach. Równie intrygujący jest pogięty metalowy wieniec z liści lauru i dębu. Podobne przedmioty wręczano z okazji jubileuszy i ważnych wydarzeń. Znaleziony egzemplarz może być jednym z wieńców widocznych na archiwalnej fotografii wnętrza Filharmonii.
Ślady wojennego pożaru
Na odsłoniętych murach zachowały się ślady szalejącego pożaru. Konserwator potwierdził spalenie kamienicy i przypuszcza, że część przedmiotów mieszkańcy ukryli w piwnicach, aby uchronić je przed zniszczeniem w czasie powstania czy bombardowań. Oddzielenie tych znalezisk od wyposażenia instytucji jest dość trudne. Dodatkowych pytań dostarcza sama historia zabudowy. Kamienica przy Moniuszki 7 jest widoczna jeszcze na materiałach z lat 60., zatem wyburzono ją na długo po zakończeniu wojny. Sam pożar nie oznaczał więc automatycznie zniknięcia całego domu. Przypisanie odkrytych piwnic temu adresowi wymaga dodatkowego potwierdzenia.
Filharmonia Warszawska przed wojną
Pierwszy gmach przy ul. Jasnej, wzniesiony dla Filharmonii Warszawskiej w latach 1900–1901, zaprojektował Karol Kozłowski przy współpracy Izydora Pianki. Podczas inauguracyjnego koncertu 5 listopada 1901 roku orkiestrą dyrygował Emil Młynarski, a przy fortepianie wystąpił sam Ignacy Jan Paderewski. Budynek był inspirowany wspaniałą Operą Paryską, dlatego – wzorem swojego francuskiego kuzyna – został ozdobiony kolumnami, rzeźbami kompozytorów, alegorycznymi grupami i efektownymi dachami. Główne wejście prowadziło od ulicy Jasnej. W środku zachwycały marmurowe schody, balkony oraz malarskie dekoracje Henryka Siemiradzkiego, Jana Strzałeckiego i Zdzisława Jasińskiego. Za wystawnym wystrojem kryły się zaawansowane jak na tamte czasy urządzenia, np. elektryczne oświetlenie i centralne ogrzewanie.
Filharmonia Narodowa – odbudowa w innej formie
Budynek spłonął podczas niemieckich nalotów już we wrześniu 1939 roku, a kolejne zniszczenia przyniosło bombardowanie w czasie powstania warszawskiego w 1944 roku. Część zewnętrznych murów przetrwała wojnę, jednak podczas odbudowy zrezygnowano z przywrócenia dawnego wyglądu obiektu. Eugeniusz Szparkowski i Henryk Białobrzeski zaprojektowali na jego miejscu nowy gmach w klasycyzujących formach socrealizmu, z głównym wejściem od ulicy Sienkiewicza. Otwarcie nastąpiło 21 lutego 1955 roku, podczas inauguracji V Konkursu Chopinowskiego. Wtedy instytucja otrzymała nazwę Filharmonia Narodowa. Pamiątkami wcześniejszego gmachu z początku XX w. są m.in. zachowane posągi Chopina i Moniuszki, ustawione nad wejściem w 2001 roku.
Filharmonia Narodowa z ogrodem muzyki
Te fascynujące odkrycia towarzyszą przebudowie kwartału ulic Złotej, Zgoda, Jasnej i Sienkiewicza w ramach Nowego Centrum Warszawy. Projekt przygotowała pracownia RS Architektura Krajobrazu, a wykonawcą jest Skanska. Dawny parking przy Filharmonii ma ustąpić miejsca ogrodowi muzyki z zielenią i podestem do organizacji plenerowych wydarzeń. Roboty ziemne umożliwiły zbadanie pozostałości ukrytych pod nawierzchnią przez 80 lat. Archeologom została jeszcze do penetracji druga część parkingu, która może przynieść kolejne wspaniałe odkrycia. Wszelkie prace odbywają się pod nadzorem Stołecznego Konserwatora Zabytków. Póki co nie wiadomo, gdzie będzie można oglądać wydobyte przedmioty.
Źródło: warszawa1939.pl, filharmonia.pl, Stołeczny Konserwator Zabytków
Czytaj też: Architektura w Polsce | Warszawa | Miasto | Zabytek | whiteMAD na Instagramie
Okolice Filharmonii w 1935 i 2025 roku. Fot. mapa.um.warszawa.pl
Gmach na pocz. XX w. i obecnie. Źródło: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona i WhiteMAD
Parking na Placu Młynarskiego przed i po metamorfozie. Fot. Google Maps i wiz. Zarząd Dróg Miejskich
