Francuski gotyk za oceanem. Bazylika w Newark ma zaledwie 70 lat

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że to jedna z wielkich gotyckich katedr północnej Francji. W rzeczywistości Cathedral Basilica of the Sacred Heart stoi kilkanaście kilometrów od Manhattanu. Bazylika w Newark powstawała w sumie przez 55 lat i została oddana wiernym w 1954 roku. Francuski neogotyk, ogromne rozety, kamienne portale i barwne witraże tworzą jeden z najbardziej imponujących przykładów sakralnej architektury w USA.

Pomysł na katedrę narodził się w XIX wieku

Początek świątyni przypadł na 1859 rok. Właśnie wtedy James Roosevelt Bayley, pierwszy biskup Newark, zaproponował wybudowanie reprezentacyjnej katedry dla szybko rozwijającej się diecezji. Miasto rosło, kwitł przemysł, a kolejne fale imigrantów przybywających spełniać swój „american dream” zwiększały liczbę katolików. W 1870 roku architekt Jeremiah O’Rourke wraz z ks. George’em Hobartem Doane’em pojechał do Europy, aby studiować najważniejsze katedry kontynentu. Rok później diecezja kupiła działkę na najwyższym wzniesieniu miasta, przy Branch Brook Park. Z tego miejsca można było oglądać dolinę Newark, Staten Island, a nawet Nowy Jork. Na rozpoczęcie budowy trzeba było jednak poczekać do 1898 roku. Kamień węgielny pod nową świątynię położono 11 czerwca 1899 roku. Pierwotny projekt O’Rourke’a nawiązywał do gotyku angielsko-irlandzkiego, jednak w 1913 roku diecezja zmieniła całą dotychczasową koncepcję. Nowym wyznacznikiem została paryska Notre-Dame oraz katedra w Chartres. Projekt coraz wyraźniej zbliżał się do francuskiego gotyku. O’Rourke został odsunięty w 1910 roku, później przy projekcie pracował Isaac E. Ditmars, a w końcowej fazie Paul C. Reilly.

Bazylika w Newark powstawała 55 lat i pochłonęła fortunę

Wzniesienie tak okazałej i pełnej rozmachu katedry okazało się znacznie bardziej skomplikowane, niż wskazywały na to początkowe plany. Na przykład w czasie już trwającej budowy zauważono niebezpieczne przesunięcia obciążeń, dlatego usunięto wszystkie 24 filary, wzmocniono i wypoziomowano grunt, a następnie ponownie ustawiono 22 z nich. Dwa filary zlikwidowano, dlatego można było poszerzyć transept. Zmiany dotyczyły też wież – zmniejszono je oraz zrezygnowano z wysokich iglic. W 1918 roku zasadnicza część budynku była już na tyle zaawansowana, że można było położyć stalowy dach i miedzianą sygnaturkę. W latach 20. prace skupiły się przede wszystkim na wnętrzu. Powstawały kanały grzewcze, krypta, kamienne ściany oraz sklepienia. Pierwotny koszt inwestycji wyceniano na około milion dolarów – ostatecznie budowa pochłonęła ich 18, głównie z darowizn i kolekt.

Francuski gotyk z amerykańskiego kamienia

Dzisiejsza świątynia ma około 111 metrów długości i 50 metrów szerokości, a jej powierzchnia przekracza 4 tys. m kw. Bliźniacze wieże mierzą z kolei po 71 metrów. Najbardziej rozpoznawalna w całej Cathedral Basilica of the Sacred Heart jest jednak jej granitowa fasada. Kamień pod budowę sprowadzano z różnych części USA, a jego obróbkę podporządkowano francuskim wzorcom. Wysokie portale, ostrołuki, maswerki, baldachimy i rozety przypominają wspaniałe, średniowieczne świątynie Francji. Niemałe wrażenie robi ogromna rozeta nad głównym wejściem. Ma około 11 metrów średnicy i uchodzi za największe tego rodzaju okno w katolickim kościele na zachodniej półkuli. Budowniczowie korzystali przede wszystkim z amerykańskich materiałów, natomiast specjalistyczne elementy wykończenia sprowadzano z Europy. Francuska bazylika powstawała przez 55 lat – wszystko dzięki amerykańskim zasobom, europejskim technikom i pracy rzemieślników przybyłych z różnych zakątków świata.

Bazylika w Newark to katalog europejskiego rzemiosła

Po przekroczeniu brązowych drzwi wykonanych w Rzymie wnętrze robi jeszcze większe wrażenie niż elewacje. Wykorzystano tutaj drewno, kamień i marmur, a przy wyposażeniu pracowali artyści z kilku krajów. Ławy i część stolarki wykonano z dębu appalachijskiego. Ołtarze wykorzystują włoskie marmury, w tym Botticino przy ołtarzu głównym oraz marmur kararyjski w Lady Chapel. Witraże powstały z kolei w Monachium. Intensywne błękity, czerwienie i fiolety nadają wnętrzu mistycznej głębi. Każdą z pięciu kaplic wokół prezbiterium związano z inną grupą wiernych. Kaplica św. Patryka przypomina o katolikach z Wysp Brytyjskich, św. Łucji Filippini o społecznościach włoskiej i portugalskiej, św. Bonifacego o katolikach niemieckojęzycznych, św. Stanisława Kostki o Polakach, Słowakach i Węgrach, a św. Anny o społecznościach latynoskich, afrykańskich i azjatyckich. Za głównym ołtarzem znajduje się kaplica Matki Bożej Łaskawej z marmurem z Carrary i trzema kryształowymi żyrandolami. W krypcie pod świątynią pochowano natomiast pięciu byłych biskupów Newark.

Cathedral Basilica of the Sacred Heart dziś

Ważną częścią wnętrza są ogromne organy, które zbudowała w latach 1955–1956 Schantz Organ Company z Ohio. To największe kościelne organy w całym New Jersey. Bazylika w Newark ma również 14 dzwonów odlanych w Padwie i skontrolowanych przed instalacją przez watykańskich ekspertów. Świątynię poświęcono 19 października 1954 roku. W 1974 roku otrzymała status zabytku stanu New Jersey, a dwa lata później trafiła do National Register of Historic Places. W 1995 roku odwiedził ją papież Jan Paweł II, który nadał jej status bazyliki mniejszej. Cathedral Basilica of the Sacred Heart nadal jest głównym kościołem archidiecezji Newark i siedzibą arcybiskupa. Odbywają się tu najważniejsze archidiecezjalne uroczystości, w tym Msza Krzyżma, Triduum Paschalne oraz święcenia kapłańskie i diakonatu.

Po zmroku ogromna świątynia, dwie wieże i kolorowe witraże przypominają raczej Europę niż przemysłowe Newark. Właśnie na tym polega jej niezwykłość. Nie jest średniowieczną katedrą przeniesioną za Atlantyk, ale amerykańską realizacją europejskiej tradycji. Powstała w czasach, gdy Stany Zjednoczone budowały własną architektoniczną tożsamość, a katolicka społeczność Newark chciała stworzyć świątynię dorównującą wielkim katedrom Starego Kontynentu.

Źródło: newarkbasilica.org, sacredarchitecture.org

Czytaj też: Architektura | Ciekawostki | Architektura sakralna | Stany Zjednoczone | Podróże | whiteMAD na Instagramie