Wczoraj świat obiegła smutna wiadomość. Po krótkiej chorobie układu oddechowego w wieku 96 lat odszedł Frank Gehry. Jego śmierć zamknęła jeden z najistotniejszych rozdziałów w historii architektury ostatnich dekad. Przypominamy sylwetkę wielkiego wizjonera, który wywarł ogromny wpływ na współczesne myślenie o budynkach i miastach.
Polskie korzenie Franka Gehry’ego
Architekt przyszedł na świat 28 lutego 1929 roku w Toronto jako Frank Owen Goldberg. Miał żydowskie korzenie, a część jego rodziny pochodziła z Polski. Jego matka urodziła się w Łodzi, nastomiast dziadkowie spoczywają na tamtejszym cmentarzu żydowskim. W 1947 roku Gehry przeniósł się z bliskimi do Kalifornii. Po kilku latach ukończył studia architektoniczne na University of Southern California, a następnie rozpoczął naukę urbanistyki na Harvardzie. W tym okresie zrezygnował z nazwiska Goldberg i stał się Frankiem Gehrym.
Gehry Partners i pierwsze kroki w zawodzie
Po studiach zdobywał doświadczenie w pracowniach Victora Gruena oraz Pereira & Luckman. Krótki pobyt w Paryżu pozwolił mu poznać europejskie podejścia do projektowania. W 1962 roku mężczyzna otworzył własne biuro w Los Angeles. Z czasem jego pracownia, znana jako Gehry Partners, stała się jednym z najważniejszych zespołów projektowych na świecie. Architekt przez większość życia mieszkał w Santa Monica, gdzie powstał także jego słynny dom, często wskazywany jako zapowiedź późniejszych formalnych eksperymentów Gehry’ego. Mężczyzna poza budynkami projektował też m.in. meble i przedmioty codziennego użytku.
Frank Gehry – kierunek twórczości
Gehry konsekwentnie kwestionował zasady modernizmu dominujące w drugiej połowie XX wieku. Dążył do swobodniejszego kształtowania brył i formowania materiałów. W jego projektach widać pofalowane powierzchnie, nieoczekiwane załamania i zestawienia elementów o odmiennych fakturach. Korzystał z tytanu, betonu, kamienia, sklejki czy stalowej siatki. Projekty miały silną wizualną ekspresję, co często wywoływało skrajne opinie o jego dziełach. Gehry był zaliczany do najważniejszych przedstawicieli dekonstruktywizmu.
Najważniejsze realizacje Gehry’ego
W dorobku Franka Gehry’ego można znaleźć realizacje, które na trwałe wpisały się w światową historię architektury. Do najważniejszych należy Muzeum Guggenheima w Bilbao, Walt Disney Concert Hall w Los Angeles, Tańczący Dom w Pradze, Vitra Design Museum w Weil am Rhein oraz siedziba Fundacji Louisa Vuittona w Paryżu. Wśród jego projektów są również Chiat/Day Building w Los Angeles, zespół Neuer Zollhof w Düsseldorfie, Experience Music Project w Seattle, Gehry Tower w Hanowerze oraz nowojorski wieżowiec 8 Spruce Street. Otwarcie Muzeum Guggenheima w Bilbao zapoczątkowało proces, który zmienił percepcję miasta na arenie międzynarodowej. Zjawisko to określono później mianem „Efektu Bilbao”.
Ciekawostka: Frank Gehry a Warszawa
Gehry uczestniczył również polskiej architektonicznej debacie, dokładniej w kontekście budowy Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Anda Rottenberg wspominała po latach, że w początkowej fazie rozmów o nowej siedzibie MSN pojawił się pomysł, aby współpracą zainteresować Gehry’ego. Koncepcja była jednak bardziej próbą otwarcia międzynarodowej dyskusji niż realnym planem. Ostatecznie projekt powierzono innemu zespołowi, jednak ten epizod pozostał ciekawą anegdotą związaną z twórczością Gehry’ego i Polską – krajem jego przodków.
Odbiór twórczości i kontrowersje
Projekty Franka Gehry’ego budziły podziw za energię formy, jednak były też oceniane krytycznie przez część środowiska architektonicznego. Zarzucano mu uproszczone rozwiązania funkcjonalne i opieranie projektów na podobnym zestawie formalnych gestów. Wskazywano na trudności w utrzymaniu niektórych budynków, wynikające z użycia skomplikowanych kształtów i materiałów, co prowadziło do wysokich kosztów eksploatacji. Krytycy zwracali też uwagę, że ekspresyjna forma potrafiła zdominować program użytkowy i narzucała ograniczenia instytucjom korzystającym z tych przestrzeni. Gehry pozostawał jednak wierny własnym metodom pracy, opierając się na intuicji, makietach i modelowaniu przestrzeni.
Nagrody i wyróżnienia Gehry’ego
Frank Gehry został uhonorowany wieloma nagrodami, w tym Nagrodą Pritzkera w 1989 roku, National Medal of Arts oraz Prezydenckim Medalem Wolności. Otrzymywał liczne wyróżnienia od artystycznych i akademickich instytucji na całym świecie. Jego dorobek był regularnie prezentowany w najważniejszych muzeach i ośrodkach sztuki, co potwierdzało znaczenie twórczości Gehry’ego w debacie o współczesnym projektowaniu. Wiele środowisk zawodowych traktowało go jako twórcę, który zachęcał architektów do odważniejszego podejścia do formy i materiału.
Frank Gehry i jego dziedzictwo
Dorobek Gehry’ego wyznaczył nowe możliwości w architekturze i rozszerzył zakres formalnych poszukiwań w projektowaniu. Jego prace zmieniły sposób patrzenia na rolę budynku w przestrzeni miasta. Kanadyjczyk o polskich korzeniach pozostawił po sobie obszerny katalog realizacji, które inspirują kolejne pokolenia twórców. Śmierć Franka Gehry’ego zamknęła pewną epokę, lecz jego wpływ na światowe projektowanie pozostanie żywy na wieki.
Źródło: nytimes.com, euronews.com
Czytaj też: Postmodernizm | Polecane | Modernizm | Ciekawostki | whiteMAD na Instagramie
