W Belgii została ukończona nowa stacja kolejowa Gare de Mons. Jej budowa trwała przez wiele lat, ale warto było czekać. Obiekt natychmiast stał się jednym z najbardziej oryginalnych i charakterystycznych budynków w całym kraju. Rozpięta nad torami przeszklona konstrukcja zaprojektowana przez Santiago Calatravę tworzy przestrzeń o wyjątkowej formie, integrując dwa obszary miasta i zamykając wieloletni proces modernizacji tutejszej infrastruktury.
Gare de Mons – architektura oparta na świetle
Dworzec w obecnym kształcie został udostępniony pasażerom w grudniu 2024 roku, a uroczyste otwarcie połączono z festiwalem Mons en Lumières na początku 2025 roku. Najważniejszym elementem całego założenia jest 165-metrowa hala przebiegająca nad wszystkimi torami. Zorganizowano w niej przestrzeń usługową, komunikacyjną i handlową, która prowadzi podróżnych w stronę peronów oraz dwóch głównych części Mons. Konstrukcja jest oparta na regularnym rytmie białych stalowych żeber. Ten sposób kształtowania formy kojarzy się z innymi realizacjami Calatravy, gdzie ruch, światło i dynamiczne łuki tworzą architekturę w rzeźbiarskim duchu. Dworzec funkcjonuje więc jako punkt przesiadkowy oraz jako miejski pasaż łączący Place Léopold z Place des Congrès i zabudową Grands Prés.
Funkcje i skala dworca w Mons
Gare de Mons pełni rolę rozbudowanego węzła transportowego, który łączy w jednym miejscu różne środki komunikacji i miejskie usługi. W ramach założenia powstały zadaszone perony o długości dostosowanej do obsługi długich składów kolejowych oraz rozległa strefa autobusowa. Przestrzeń usługowa obejmuje liczne lokale handlowe, a w sąsiedztwie ulokowano również powierzchnie biurowe przeznaczone dla komercyjnych najemców. Po obu stronach torów zaplanowano podziemne parkingi, które ułatwiają dojazd kierowcom oraz stworzono dużą strefę dla rowerów. Całość uzupełnia rozbudowany system wind, pochylni i prowadnic ułatwiających poruszanie się osobom z różnymi potrzebami. Taki układ pozwala obsłużyć około 190 pociągów dziennie, a tygodniowo korzysta z niego ponad 57 tysięcy użytkowników. W 2025 roku nowy Gare de Mons został wyróżniony w konkursie Prix Versailles.
Droga do realizacji Gare de Mons
Początek historii dworca w Mons sięga 2006 roku. Wówczas rozstrzygnięto konkurs, w którym zwyciężyła koncepcja Calatravy oparta na wizji lekkiej, szklanej konstrukcji przebiegającej nad torami. Projekt zapowiadał zmianę wizerunku niewielkiego miasteczka. Prace budowlane rozpoczęto w 2013 roku po rozbiórce wcześniejszego dworca i utworzeniu tymczasowych obiektów dla pasażerów. W kolejnych latach inwestycja natrafiała na problemy. Termin zakończenia zaplanowany pierwotnie na 2015 rok okazał się nierealny, a stacja nie mogła stać się częścią programu obchodów Europejskiej Stolicy Kultury. W latach 2016–2022 prace wielokrotnie ulegały spowolnieniu. Pojawiały się trudności technologiczne i organizacyjne, a spory między wykonawcami i inwestorem dodatkowo wydłużały harmonogram. W 2022 roku Trybunał Obrachunkowy zwrócił uwagę na braki w nadzorze finansowym inwestycji.
Koszty budowy Gare de Mons
Pierwsze szacunki oscylowały wokół 35–37 milionów euro i obejmowały przebudowę stacji oraz budowę kładki. Zakres projektu stopniowo się poszerzał. Zmieniała się skala konstrukcji, a kolejne etapy wymagały dodatkowych nakładów. Prognozy wyceniane na 200–330 milionów euro nie okazały się jednak ostateczne. Według dokumentów SNCB całkowity koszt inwestycji osiągnął około 480 milionów euro. Jest to wartość wielokrotnie wyższa od pierwotnych założeń i właśnie ta kwota pojawia się w oficjalnych belgijskich materiałach dotyczących rozliczeń.
Santiago Calatrava i jego projekt
Mieszkańcy Mons odebrali otwarcie dworca z poczuciem ulgi po latach prowizorycznych rozwiązań. Choć pojawiają się liczne pytania o wysokość poniesionych wydatków i przyszłe koszty eksploatacji, sam obiekt przyjmowany jest pozytywnie. Władze podkreślają, że stacja może wspierać dalszy urbanistyczny rozwój miasta. To drugi wielki dworzec Calatravy w Belgii po Liège Guillemins. Mons funkcjonuje dziś jako przykład architektury transportowej opierającej się na strukturze, rytmie i świetle. Tego rodzaju kompozycja wzmacnia ideę stworzenia nowej miejskiej osi i przestrzeni dostępnej dla mieszkańców obu stron miasta.
Dworzec kolejowy w Mons jako ikona
Po wielu latach trudnej realizacji Gare de Mons zaczął pełnić swoją funkcję jako główny punkt przesiadkowy regionu oraz jako przestrzeń integrująca tkankę miejską. Charakterystyczna konstrukcja z białych żeber stała się elementem tożsamości Mons i jednym z najbardziej zauważalnych publicznych obiektów powstałych w Belgii w ostatnich latach.
Projekt: Santiago Calatrava
Czytaj też: Kolej | Belgia | Dworzec kolejowy | Sztuka | whiteMAD na Instagramie
