Chociaż Gdańsk wyróżnia się na tle innych polskich miast stosunkowo dużą liczbą zachowanych lub pieczołowicie zrekonstruowanych zabytków, nie wszystkie tutejsze historyczne obiekty przetrwały próbę czasu. Wśród utraconych budynków szczególne miejsce zajmuje dawna siedziba Volkstagu, czyli parlamentu Wolnego Miasta Gdańska, która znajdowała się przy dzisiejszej ulicy Nowe Ogrody. Był to przykład wybitnej architektury końca XIX wieku, łączącej niemiecki neorenesans z lokalnymi gdańskimi tradycjami. Mimo swej dużej wartości historycznej i artystycznej, uszkodzony w 1945 roku obiekt nie został odbudowany i zniknął z mapy miasta.
Początki budynku
Gmach przy ulicy Neugarten 23 powstał w latach 1881-1884 między niewielkimi kamieniczkami jako siedziba Sejmiku Ziemskiego prowincji Prusy Zachodnie. Projekt obiektu przygotowało znane berlińskie biuro architektoniczne Hermanna Endego i Wilhelma Böckmanna. Budową kierował Richard Seel, a jej całkowity koszt przekroczył pół miliona marek. Oficjalne otwarcie odbyło się w marcu 1884 roku, choć część pomieszczeń zaczęto użytkować już kilka miesięcy wcześniej. Od 1920 roku w gmachu mieściła się siedziba Volkstagu, czyli parlamentu Wolnego Miasta Gdańska. Instytucja ta funkcjonowała do 1939 roku i wyróżniała się głównie tym, że jej prace miały charakter ciągły, bez podziału na zamknięte sesje. Parlament składał się początkowo ze 120, a następnie z 72 posłów wybieranych co cztery lata. Wybierali oni Senat, który pełnił funkcje wykonawcze. Po włączeniu miasta do III Rzeszy budynek przejęła administracja Okręgu Rzeszy Gdańsk–Prusy Zachodnie.
Architektura i detale siedziby Volkstagu
Budynek wzniesiono na nieregularnym planie z dwoma wewnętrznymi dziedzińcami. Jego architektura nawiązywała do gdańskiego renesansu, głównie z XVI i XVII wieku. Ceglaną fasadę wzbogacono o elementy z czerwonego piaskowca i bogaty detal rzeźbiarski. Wystrój wnętrz zaprojektowano z równie dużą dbałością o szczegóły. W salach i gabinetach wykorzystano boazerie, kasetonowe stropy, witraże i polichromie. Szczególnie reprezentacyjny charakter miała dwukondygnacyjna sala Sejmiku, której strop był rzeźbiony na wzór Sali Czerwonej Ratusza Głównego Miasta. Ściany pomieszczenia ozdobiono scenami historycznymi pędzla Ernsta Röbera, a dekorację klatki schodowej wykonał berliński malarz i sztukator Otto Lessing.
Siedziba Volkstagu w czasie wojny i rozbiórka
Mimo że obiekt był chwalony i doceniany za funkcjonalność i ciekawe rozwiązania architektoniczne, wkrótce okazał się zbyt mały dla rozwijającej się administracji Danzig. Część urzędów przeniesiono zatem do innych lokalizacji. Podczas II wojny światowej budynek pełnił funkcję siedziby zarządu prowincji. W 1945 roku został poważnie uszkodzony w wyniku walk o miasto oraz celowego niszczenia Gdańska przez wojska sowieckie. W kolejnych latach nie zdecydowano się na jego odbudowę. Pozostałości gmachu rozebrano, a jego miejsce zajęła infrastruktura drogowa i parking przy Komendzie Miejskiej Policji.
Utracona siedziba Volkstagu – fragmentu historii
Wraz z likwidacją dawnej siedziby Volkstagu Gdańsk bezpowrotnie utracił jeden ze swoich najważniejszych i najbardziej efektownych budynków publicznych końca XIX wieku. Gmach z Nowych Ogrodów nie istnieje już od dziesiątek lat, a mimo to wciąż trwa w pamięci gdańszczan, pozostając smutnym przykładem nieodżałowanej ofiary wojny i powojennych decyzji.
Źródło: gdansk.gedanopedia.pl
Czytaj też: Architektura w Polsce | Ciekawostki | Miasto | Historia | Gdańsk
Zarząd prowincji Prusy Zachodnie w 1903 roku i to samo miejsce dziś. Źródło: Deutsche Fotothek i Google Maps
Widok na Nowe Ogrody w 1903 roku i to samo miejsce dziś. Źródło: Deutsche Fotothek i Google Maps
Sejm Wolnego Miasta Gdańska w 1938 i dziś. Źródło: Bildarchiv Foto Marburg i Google Maps
