Gdynia obchodzi dzisiaj stulecie istnienia jako samodzielne miasto. W ciągu zaledwie kilku dekad wykształciła unikatowy w skali całego świata zespół architektury, w którym to modernizm odgrywa najważniejszą rolę. Z okazji urodzin Gdyni stworzyliśmy subiektywny przegląd 10 wybranych obiektów, mających największy wpływ na współczesny pejzaż „miasta z morza i marzeń”.
Zespół mieszkaniowy BGK „Bankowiec”, ul. 3 Maja 27-31
realizacja: lata 30. XX wieku
„Bankowiec” to rozległy zespół trzech połączonych budynków o jasnych elewacjach i wyraźnie horyzontalnym układzie okien. Bryła ma zwartą, masywną formę, przełamaną półokrągłą nadbudówką widoczną od strony ulicy 3 Maja. Zaokrąglenia narożników oraz gładkie tynki przywodzą skojarzenia z architekturą statków pasażerskich. Od strony podwórza widoczne są długie ciągi balkonów i prosty rytm otworów okiennych. Wnętrza zachowały reprezentacyjne klatki schodowe z dekoracyjnymi balustradami i posadzkami z drobnych płytek.
Budynek przy ul. 10 Lutego 24 (Urząd Miasta)
realizacja: 1935-1936
Gmach przy ulicy 10 Lutego ma złożoną bryłę, wynikającą z podziału na kilka przenikających się segmentów o różnej wysokości. Od strony głównej arterii uwagę zwracają pasy okien oraz gładka, jasna elewacja. Narożnik budynku podkreśla obły, pionowy element spinający wszystkie kondygnacje. Parter wykończono ciemnym kamieniem, który wizualnie oddziela część przyziemia od wyższych pięter. Całość sprawia wrażenie uporządkowanej i zdyscyplinowanej kompozycji.
Dom Żeglarza Polskiego, al. Jana Pawła II 3
realizacja: 1936-1937
Dom Żeglarza Polskiego wyróżnia się rozczłonkowaną formą widoczną z nabrzeża i osi Mola Południowego. Część środkowa jest najwyższa i otrzymała zaokrągloną elewację, zwieńczoną nadbudową stylizowaną na mostek kapitański. Niższe boczne skrzydła prowadzą kompozycję horyzontalnie, zachowując właściwe proporcje całego założenia. Jasna kolorystyka elewacji oraz regularny układ okien nadają budynkowi lekkości. Od strony mariny są widoczne późniejsze dobudowy.
Muzeum Emigracji, ul. Polska 1
realizacja: 1932-1933, przebudowa: 2012-2015
Gmach Muzeum Emigracji (dawny Dworzec Morski) ma wydłużony, imponujący układ bryły i wyraźnie uporządkowaną fasadę wzbogaconą niewielkimi, aczkolwiek licznymi oknami. Front budynku zaprojektowano symetrycznie, z pionowym podziałem elewacji i rzeźbiarskimi akcentami w postaci płaskorzeźb orłów. Od strony nabrzeża forma obiektu została ujęta bardziej poziomo, co wprowadza urozmaicenie całego kompleksu dawnego dworca. Skala i oszczędność detalu nadają projektowi oficjalny, reprezentacyjny wyraz. Wnętrze dawnej hali odpraw zachowało przestronny charakter oraz historyczną posadzkę z drobnych płytek.
Dworzec Gdynia Główna, pl. Konstytucji
realizacja: lata 50. XX wieku
Dworzec Gdynia Główna powstał jako modernistyczny obiekt nawiązujący do stylu narodowego. Po odbudowie z lat 50. tworzy rozbudowany zespół nawiązujący do socrealizmu, zaprojektowany z myślą o obsłudze intensywnego ruchu pasażerów. Frontowa elewacja opiera się na osiowej kompozycji i ograniczonym ale wyraźnym detalu. Najważniejszym elementem wnętrza jest obszerna hala główna z mozaikami, doświetlona wysokimi przeszkleniami. Całość zabudowań to solidna i funkcjonalna architektura powojennego okresu, choć dawny dworzec stanowi wielką i nieodżałowaną stratę dla miasta.
Dom Bawełny w Gdyni, ul. 10 Lutego
realizacja: lata 30. XX wieku
Dom Bawełny to kilkukondygnacyjny obiekt złożony z kilku brył, o dość prostym układzie elewacji podzielonych kratką i pozbawionych większych dekoracji. Charakterystyczną cechą gmachu są rzędy okien, podcienie i wydatne gzymsy, podkreślające użytkowy charakter budynku. Parter wyróżniają większe przeszklenia, pierwotnie przeznaczone dla funkcji handlowych. Dom Bawełny dobrze wpisuje się w śródmiejską zabudowę Gdyni z 20-lecia międzywojennego, będąc jednym z jej najefektowniejszych gmachów.
Hala Targowa, tzw. Hala Łukowa, ul. Wójta Radtkego
realizacja: lata 30. XX wieku
Hala Targowa ma wydłużony kształt, a jej wygląd to przede wszystkim charakterystyczne łukowe przekrycie. Żelbetowa konstrukcja jest czytelna również we wnętrzu, gdzie tworzy dużą przestrzeń bez pośrednich podpór. Elewacje podzielono regularnie rozmieszczonymi, wielkimi oknami, które zapewniają handlarzom i klientom naturalne światło. Skala obiektu została dostosowana właśnie do tej funkcji. Budynek zachował pierwotny układ i do dziś pełni rolę miejskiej hali targowej.
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, ul. Armii Krajowej
realizacja: połowa XX wieku
Świątynia Najświętszego Serca Pana Jezusa wyróżnia się w panoramie Gdyni masywną, zwartą formą widoczną z dalszych zakątków miasta. Elewacje oparto na prostych płaszczyznach, wprowadzając nieco geometrycznych detali i dekoracji. Wysoka, smukła wieża dominuje nad całością i nadaje jej sakralnej elegancji. Wnętrze sprawia wrażenie jasnego i przestronnego, a kolorowe witraże dodają mu nutę mistycyzmu. To jedna z najbardziej oryginalnych i najważniejszych świątyń w mieście.
Kościół św. Antoniego Padewskiego, ul. Ujejskiego
realizacja: lata 60. XX wieku
Kościół św. Antoniego Padewskiego zaprojektowano jako spokojne zestawienie prostych architektonicznych form z cegły. Nad nimi górują dwa strzeliste hełmy wyrastające z masywnej wieży. Elewacje świątyni są utrzymane w stonowanej kolorystyce betonu i rudej czerwieni, a rozmieszczenie pionowych okien wprowadza architektoniczny porządek i poczucie zachowanej harmonii. Zabudowa nie przytłacza sąsiedztwa i dobrze ją wpasowano w skalę dzielnicy. To jeden z nowszych kościołów w Gdyni.
Kościół garnizonowy, ul. Śmidowicza
realizacja: lata 30. XX wieku
Kościół garnizonowy ma zwartą, dość przysadzistą kompozycję i wyraźnie zaakcentowane główne wejście. Po jego bokach umieszczono ogromne wizerunki kotwic, co oczywiście odnosi się do portowego charakteru miasta. Boczne ściany i front świątyni wypełniają rzędy wysokich i wąskich okien, przedzielonych pasami ciemnej cegły. Ta oryginalna i mało oczywista architektura nawiązuje do modernistycznych zasad klarowności i powściągliwości.
Historia modernistycznej Gdyni
Początki nowoczesnej Gdyni sięgają lat 20. XX wieku. Właśnie wtedy niewielka osada rybacka została wybrana na miejsce budowy nowego portu odrodzonej Rzeczypospolitej. W 1921 roku rozpoczęto prace nad planami. Koncepcja urbanistyczna autorstwa Romana Felińskiego i Adama Kuncewicza wyznaczyła wyraźne strefy przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową, administracyjną, przemysłową oraz rekreacyjną. Dynamiczny rozwój Gdyni przypadł na lata 1921-1939, kiedy liczba mieszkańców wzrosła z 1268 do około 120 tysięcy. W tym okresie powstała zasadnicza część Śródmieścia, wliczając w to kamienice czynszowe, gmachy publiczne oraz portową infrastrukturę. II wojna światowa nie przyniosła znacznych zniszczeń młodego miasta, a po 1945 roku Gdynia zachowała swój pierwotny układ przestrzenny. Powojenna rozbudowa nawiązywała do wcześniejszych planów z lat 20., co pozwoliło utrzymać spójny obraz modernistycznego centrum, dobrze czytelny i podziwiany dzisiaj na całym świecie.
Śródmieście Gdyni na pocz. lat 30. i obecnie. Źródło: Muzeum Miasta Gdyni i Google Maps
Źródło: gdynia.pl
Czytaj też: Gdynia | Modernizm | Historia | Ciekawostki | Elewacja | whiteMAD na Instagramie
