Od 1997 roku w lasach francuskiej Burgundii trwa bardzo ciekawy projekt. Powstaje tam pełnowymiarowy zamek Guédelon wznoszony wyłącznie przy użyciu technik stosowanych XIII wieku. Obiekt rośnie w dawnej kopalni piaskowca, a całe przedsięwzięcie jest jedynym w swoim rodzaju archeologicznym eksperymentem. Przy okazji to także wielkie edukacyjne widowisko odwiedzane każdego roku przez setki tysięcy osób. Pomysł budowy warowni zrodził się po udanej rekonstrukcji zamku Saint Fargeau. Michel Guyot wraz z Marylinem Martinem i zespołem badaczy opracował projekt obiektu, który miał powstać od podstaw, kamień po kamieniu. To pozwoliło na dokładnie zbadanie rzemiosła oraz realiów średniowiecznych placów budowy.
Zamek Guédelon – idealne miejsce i projekt
Wybór lokalizacji w dawnym kamieniołomie nie był przypadkowy. Takie położenie zapewnia budowniczym stały dostęp do kluczowych surowców: piaskowca, drewna i wody. Na tej podstawie architekt Jacques Moulin przygotował projekt warowni z sześcioma wieżami, donżonem i murami o obwodzie około 150 metrów. Od początku zakładano, że budowa potrwa około 25 lat. Plan zamku Guédelon odpowiada założeniom francuskiej architektury z pierwszej połowy XIII wieku i opiera się na przykładach królewskich twierdz, które można spotkać w regionie Burgundii. Takie podejście sprawia, że każdy element konstrukcji jest zrozumiały w kontekście epoki, a prace mogą być analizowane z historycznej perspektywy.
Początki prac przy francuskim zamku
Początkowo na odlesionym i wyrównanym terenie powstały fundamenty oraz pierwsze pomocnicze zabudowania. Rzemieślnicy rozpoczęli wydobycie i obróbkę kamienia używając narzędzi wzorowanych na tych średniowiecznych. Już w kolejnym sezonie wzniesiono pierwsze fragmenty murów. W pierwszej fazie projektu priorytetem było odtworzenie zaplecza znanego z dawnych budów, dlatego powstały też warsztaty i miejsca pracy dla poszczególnych grup rzemieślników. Tego typu przygotowania pozwoliły na uruchomienie produkcji zaprawy, drewna konstrukcyjnego i narzędzi o parametrach odpowiadających historycznym przekazom.
Rozwój „średniowiecznej” budowy
W miarę postępów prac powstawały kolejne elementy zamku. Stały most, który połączył zamek Guédelon z terenem wokół twierdzy ukończono w 2002 roku. Z biegiem lat dwie wieże otrzymały schody i sklepienia, a w późniejszym okresie powstał budynek mieszkalny wraz z rozbudowaną więźbą dachową. Zespół własnoręcznie wykonał również urządzenia transportowe, w tym kołowrót napędzany wielką drewnianą klatką oraz młyn wodny inspirowany znaleziskami archeologicznymi z francuskiego regionu Jura. W kolejnych sezonach skupiano się na integracji poszczególnym partii zamku w całość i przygotowaniu wnętrz pod dalsze prace. Wszystkie etapy realizowano zgodnie z harmonogramem uwzględniającym realne ograniczenia wynikające z pogody, dostępności materiałów i liczby robotników.
Zamek Guédelon i fikcyjny fundator
Aby zachować jak największą wierność historii, twórcy przyjęli narrację o rycerzu Guilbercie Courtenayu, który miał w XIII wieku ufundować i rozpocząć budowę zamku. Wymyślona opowieść służy tutaj jako architektoniczny i kulturowy model dla całego założenia. Fikcyjny fundator określa także funkcje poszczególnych pomieszczeń i sposób organizacji życia w twierdzy. W ten sposób rzemieślnicy tworzą elementy wyposażenia zgodnie ze społecznymi realiami epoki. Narracja wpływa również na wybór poszczególnych dekoracji i decyzje dotyczące reprezentacyjnych warstw obiektu, takich jak kaplica, komnaty czy wielka sala.
Rzemiosło i badania
Na placu działa nieprzerwanie kilkanaście zespołów najróżniejszych rzemieślników, od kamieniarzy po kowali i producentów dachówek. Całość prac koordynuje mistrz budowlany Florian Renucci, a konsultuje je rada naukowa złożona ze specjalistów w dziedzinie architektury i archeologii średniowiecza. Rzemieślnicy pracują w sezonowym cyklu, co pozwala im odtwarzać rytm dawnych placów budowy. Wielu z nich zdobywa doświadczenie bez wcześniejszej praktyki, ucząc się technik pracy poprzez bezpośrednią obserwację i ćwiczenia. Tak zorganizowana struktura umożliwia analizę skuteczności tradycyjnych metod oraz dokumentowanie ich w formie badań porównawczych.
Kolory w średniowieczu
W zamkowym budynku mieszkalnym powstają malowidła inspirowane dekoracjami z XII i XIII wieku. Używane mineralne pigmenty oddają intensywną kolorystykę dawnych rezydencji. Dekoracje umieszcza się jedynie tam, gdzie odgrywają funkcję użytkową. Proces tworzenia malowideł dokumentuje każdy etap pracy, od przygotowania tynku po nakładanie kolejnych warstw barwnika. Projekt uwzględnia także testowanie trwałości pigmentów oraz ich odporności na warunki atmosferyczne. Dzięki temu dekoracje stanowią doskonały materiał dla badań nad zachowanymi freskami w historycznych obiektach.
Zamek Guédelon – badania i edukacja
Guédelon jest unikatowym laboratorium archeologii doświadczalnej. Umożliwia pomiar czasu i nakładu pracy przy poszczególnych etapach budowy oraz testowanie technik, których nie sposób odtworzyć wyłącznie na podstawie źródeł. Projekt pełni także ważną funkcję edukacyjną, oferując lekcje dla uczniów i warsztaty dla zwiedzających. Współpraca rzemieślników i naukowców prowadzi do publikacji oraz konferencji poświęconych konstrukcjom i materiałoznawstwu. Na terenie budowy odbywają się też dodatkowe eksperymenty, między innymi z uprawą roślin użytkowych i produkcją barwników. Całość tworzy otwarte centrum badawcze, które stale poszerza zakres prowadzonych obserwacji.
Znaczenie budowy dla regionu
Zamek Guédelon szybko stał się jedną z największych atrakcji Burgundii. Liczba odwiedzających wzrosła z 80 tys. w pierwszym roku budowy do ponad 300 tys. rocznie. Projekt wygenerował liczne miejsca pracy i przyciągnął uwagę międzynarodowych mediów. Inwestycje towarzyszące przedsięwzięciu obejmują ponadto rozwój turystycznej i gastronomicznej infrastruktury. Guédelon przyczynił się również do zwiększenia rozpoznawalności regionu wśród zagranicznych turystów. Rosnące zainteresowanie wpłynęło na powstawanie kolejnych rekonstrukcyjnych inicjatyw inspirowanych podobnym modelem pracy.
Źródło: guedelon.fr
Czytaj też: Ciekawostki | Historia | Francja | Detal | Edukacja | whiteMAD na Instagramie
