Wiedeński basen Amalienbad powstawał w czasach, w których większość mieszkań nie miała prywatnej łazienki, a prysznice były rzadkością. Chwilę po rozpadzie wielkich Austro-Węgier rada miasta Wiednia zarządziła program budowy publicznych kąpielisk w całym mieście. Amalienbad powstał w najbardziej przemysłowej i oddalonej od centrum dzielnicy, co było zaskoczeniem dla tamtejszej klasy robotniczej. Pomimo użytkowego charakteru kąpieliska, architekci postawili na zachwycające ornamenty stylu art déco.
Czerwony Wiedeń
Dla Austrii 1919 r. był momentem epokowej zmiany. Wielka monarchia Habsburgów się rozpadła, a silna międzynarodowa pozycja państwa legła w gruzach. Przed wojną cesarz Franciszek Józef I cieszył się powszechnym szacunkiem, a budynki, place czy drogi w kraju powstawały na jego cześć. Jednak w nowej rzeczywistości republikańskiej to robotnicy stanęli w centrum uwagi socjaldemokratycznych władz Wiednia. Jednym z pierwszych działań nowej rady miasta był plan budowy publicznych kąpielisk w każdej dzielnicy. Co więcej, to właśnie za czasów socjaldemokratów w Wiedniu powstały słynne bloki komunalne takie jak najdłuższy blok na świecie – Karl Marx Hof.
Pływalnia w dziesiątej dzielnicy Wiednia – Favoriten miała szczególne znaczenie. Przez dekady dzielnica uchodziła za najgorszą część miasta, w której wielodzietne rodziny robotników tłoczyły się w ciasnych, ciemnych mieszkaniach. Miasto było potwornie przeludnione, a gruźlica była nazywana „chorobą wiedeńską” nie bez powodu. Warunki sanitarne w Favoriten i wielu innych dzielnicach miasta były fatalne i prowadziły do częstych epidemii.
Budowa Amalienbad ruszyła w 1923 r. według projektu Karla Schmalhofera i Otto Nadela. Schmalhofer sam pochodził z ubogiej rodziny, przez co nie udało mu się dostać na studia zaraz po szkole średniej. Architekt dorabiał jako rysownik w znanej pracowni Austriaka – Hansa Mikscha i Polaka – Juliana Niedzielskiego. Po latach nauki i kariery Schmalhofer zasiadł w radzie wiedeńskiego urzędu budownictwa i zajął się budową osiedli komunalnych.
Dwa lata po rozpoczęciu budowy zmarł pierwszy socjaldemokratyczny burmistrz Wiednia – Jakob Reumann. Z kolei, rok wcześniej zmarła radna z Favoriten – Amalie Pölzer. Z tego powodu basen nosi nazwę Amalienbad, a plac, przy którym stoi to Reumannplatz. Powody takiego nazewnictwa opisywano w lokalnej prasie, jako symboliczne przejście od monarchii Habsburgów do nowej socjaldemokratycznej rzeczywistości.
Nowoczesność
Masywny modernistyczny gmach z wieżą zegarową wzbija się na 36 m. Warto zwrócić uwagę na sposób, w jaki architekci bawili się formą. Różne bryły budynku wystają, wsuwają się, ale i tak tworzą symetryczną fasadę. Pomiędzy zaoblonymi wykuszami umieszczono kobiece rzeźby Karla Stemolaka. Co ciekawe, aż do II wojny światowej artysta był członkiem konkurencyjnej dla wiedeńskich secesjonistów grupy – Hagenbund. Członkowie grupy skupiali się na bardziej awangardowym, czasem kubistycznym pokazywaniu trudów codzienności.
Po wejściu do środka zauważalne są niesamowite artdecowskie mozaiki i wzory. Geometryczne ornamenty podkreślały modernistyczną estetykę budynku, który od razu został okrzyknięty mianem największego i najnowocześniejszego basenu w tej części Europy. Mozaiki pokrywają ściany, podłogi, a nawet świetliki, przez które przedostaje się delikatne, stłumione światło.
Zdobienia głównej hali basenowej są znacznie skromniejsze, ale jej konstrukcja imponuje. Od razu w oczy rzuca się ogromna żelbetowa konstrukcja dachu. Długi na 33,5 m basen doświetlają masywne świetliki. Obiekt został zaprojektowany tak, żeby pomieścić aż 1300 osób. Co ciekawe, przed II wojną światową dach miał nieco inną konstrukcję i można było go otwierać. Jednak najciekawsze zdobienia przewidziano dla pomieszczeń saun męskich i żeńskich.
Sauna męska została wyłożona wielobarwnymi glazurowanymi kafelkami. Podobnie jest w przypadku sauny żeńskiej, jednak tam kolumny porośnięte są roślinnymi motywami. Ceramiczne zdobienia układają się w geometryczne wzory art déco. Nie mogło też obyć się bez bogato zdobionych świetlików.
Budynek ucierpiał podczas II wojny światowej, ale jego silna żelbetowa konstrukcja wytrzymała najcięższe bombardowania. Po wojnie budynek odbudowano z pewnymi zmianami, a w latach 80. XX w. przeprowadzono generalny remont. Amalienbad do dziś służy mieszkańcom dzielnicy Favoriten i jest najpiękniejszym basenem Wiednia.
Źródło: Stadt Wien
Czytaj: Architektura | Ciekawostki | Basen | Wiedeń | Austria| Art Deco | whiteMAD na Instagramie
