Ma blisko 300 lat i stoi prawie niezauważony w cieniu zabudowań ul. Senatorskiej. Kto taki? Kamienny Jan Nepomucen, czyli jeden z najcenniejszych zabytków warszawskiego baroku. Rzeźba przetrwała wiele wydarzeń, w tym wojenną zagładę miasta, i jest dzisiaj pamiątką po świecie, którego już nie ma.
Barokowa fundacja rodu Mniszchów
Figura św. Jana Nepomucena przy ul. Senatorskiej 40 należy do najstarszych zachowanych wolnostojących pomników Warszawy. Powstała w 1733 roku, zaledwie cztery lata po kanonizacji czeskiego duchownego, ogłoszonej w 1729 roku. Jej fundatorami byli marszałek wielki koronny i kasztelan krakowski Józef Wandalin Mniszech oraz jego żona Konstancja z Tarłów. Rzeźbę ustawiono przed reprezentacyjną bramą Pałacu Mniszchów, który obecnie mieści Ambasadę Belgii. Fundacja podkreślała religijność właścicieli rezydencji, a jednocześnie podnosiła rangę całego pałacowego założenia.
Jan Nepomucen: tajemnica autora i symbolika
Przez wiele lat za twórcę posągu uznawano włoskiego rzeźbiarza Giovanniego Cieverottiego, a datę wykonania określano na 1731 rok. Dopiero podczas konserwacji przeprowadzonej w 2004 roku w cokole odnaleziono ołowianą fundacyjną tabliczkę. Odkrycie potwierdziło, że autorem dzieła był Giovanni Liverotti z Lukki, a rzeźbę ukończono dwa lata później niż dotąd sądzono. Posąg przedstawia św. Jana Nepomucena z krucyfiksem, w birecie i sutannie oraz z aureolą pięciu gwiazd, nawiązującą do legendy o jego męczeńskiej śmierci w nurcie Wełtawy. Święty jest od wieków uznawany za patrona podróżnych, mostów, przepraw, spowiedników, osób zagrożonych powodzią oraz obrońców dobrego imienia.
Pomnik przy dawnej granicy Warszawy
Pierwotne położenie figury nie było przypadkowe. W pierwszej połowie XVIII wieku w tej okolicy przebiegały Wały Zygmuntowskie, wyznaczające granicę zwartej zabudowy Warszawy. Dalej prowadził trakt biegnący przez Twardą i Grójecką w kierunku Grójca oraz Krakowa. Święty Jan Nepomucen miał symbolicznie żegnać mieszkańców, kupców i pielgrzymów opuszczających miasto. Współcześni badacze przyjmują, że posąg pierwotnie znajdował się bezpośrednio przed pałacową bramą, a później został przesunięty w czasie przebudowy otoczenia. Przez cały czas pozostawał jednak związany z rezydencją Mniszchów.
Jan Nepomucen z ul. Senatorskiej
Rzeźba została wykonana z kamienia i ustawiona na wysokim barokowym cokole ozdobionym płaskorzeźbami przedstawiającymi cztery cnoty kardynalne: Justitia, Prudentia, Temperantia i Fortitudo. Dodatkowo umieszczono na nim herby fundatorów oraz sceny odnoszące się do życia świętego. Figura przetrwała II wojnę światową, mimo że okolica została niemal całkowicie zniszczona podczas Powstania Warszawskiego i późniejszego wyburzania miasta przez Niemców. Dziś znajduje się w rejestrze zabytków i pod opieką konserwatora. Spośród czterech historycznych warszawskich figur św. Jana Nepomucena właśnie ta przy ul. Senatorskiej uchodzi za najstarszą oraz najwybitniejszą pod względem wartości artystycznej.
źródło: warszawa1939.pl, warszawska.info
Czytaj też: Architektura w Polsce | Warszawa | Historia | Renowacja | Zabytek | whiteMAD na Instagramie
