Kamienica Beyera: losy brakującej ozdoby Krakowskiego Przedmieścia

·28 grudnia 2025

Na narożniku Krakowskiego Przedmieścia i ulicy Królewskiej w Warszawie stoi dziś powojenny gmach projektu Bohdana Pniewskiego, znany potocznie jako Kopnięty Dom. Niewielu jednak wie, że do 1944 roku ozdobą tego miejsca była okazała kamienica Beyera. Architektoniczne dzieło autorstwa Józefa Orłowskiego należało do najbardziej reprezentacyjnych adresów stołecznego Traktu Królewskiego. Kres budynku nadszedł wraz z wybuchem powstania warszawskiego.

Kamienica Karola Beyera w Warszawie

Kamienica znanego fotografa Karola Beyera powstała w latach 1863-1864 na terenie po rozebranym pałacyku Ossolińskich-Mokronowskich. Kompozycja budynku, który wyszedł spod kreski Józefa Orłowskiego operowała neorenesansowymi motywami i stanowiła bardzo efektowny akcent pośród zabudowy Krakowskiego Przedmieścia. Wyróżnikiem gmachu była narożna rotunda wieńcząca skrzyżowanie dwóch ulic. Ten detal wyróżniał się na tle okolicy i zainspirował nawet Władysława Marconiego przy tworzeniu projektu pobliskiego hotelu Bristol, który otrzymał analogiczne rozwiązanie w postaci ozdobnej glorietty. O historii Bristolu pisaliśmy TUTAJ.

Kondukt pogrzebowy Bolesława Prusa na Krakowskim Przedmieściu, maj 1912 roku. Źródło: Archiwum Państwowe w Warszawie

Architektura kamienicy Beyera

Fasady kamienicy Beyera ozdobił zespół 12 alegorycznych figur rozmieszczonych między drugim i trzecim piętrem. Ich realizację podzielono między kilku twórców: Leonard Marconi opracował wątki rzeźby, hydrauliki i przemysłu; Andrzej Pruszyński odpowiadał za motywy architektury, mechaniki i malarstwa, natomiast Faustyn Juliusz Cengler zajmował się tematami związanymi z handlem, geometrią, ogrodnictwem, ciesielstwem i malarstwem. Elewacje uzupełniały medaliony przedstawiające wybitnych Polaków, wykonane przez Antoniego Frejtaga, ucznia Konstantego Hegla i Jakuba Tatarkiewicza. Tego rodzaju dekoracja plasowała kamienicę wśród najbardziej reprezentacyjnych przykładów późnego historyzmu w całej okolicy.

Funkcje i życie budynku

Po 1864 roku w parterze budynku działało dziewięć sklepów o zróżnicowanym profilu. Wśród nich znajdowały się m.in. skład galanteryjny Ksawerego Regulskiego, magazyn herbaty Edwarda Heringa, punkt sprzedaży kapeluszy Teodora Wrighta oraz księgarnia akademicka E. Wende & Comp., która utrzymała się w tym miejscu do 1928 roku. W narożnej części działały kolejno skład lamp Krajewskiego, następnie sklep oraz pijalnia czekolady E. Wedla. Tuż przed I wojną światową funkcjonował tutaj sklep z wyposażeniem podróżnym „Stanisław Krause i S-ka”, a w latach międzywojennych piętra zajmowały biura, w tym filia redakcji Ilustrowanego Kuriera Codziennego. Kamienica była zatem punktem o intensywnym programie handlowym i usługowym, wpisanym w rytm reprezentacyjnego ciągu Krakowskiego Przedmieścia.

Kamienica Beyera w Warszawie — Witryna siedziby warszawskiego oddziału IKC w kamienicy Beyera. Źródło: NAC – Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kamienica Karola Beyera w Warszawie – zagłada

Budynek spłonął we wrześniu 1944 roku, po czym uległ częściowemu zawaleniu. Ruiny, które nie nadawały się do odbudowy rozebrano pod koniec lar 40. Zniknęła wówczas cała dawna pierzeja ul. Królewskiej. Niebawem w jej miejscu powstał nowy Biurowiec Ministerstwa Obrony Narodowej projektu Bohdana Pniewskiego. Z racji jego przesunięcia względem pierzei Krakowskiego Przedmieścia warszawiacy nadali mu przydomek Kopnięty Dom. Obecnie znajduje się tutaj Inspektorat Uzbrojenia MON. Wraz z realizacją powojennej inwestycji bezpowrotnie zniknęła architektura, która porządkowała układ przestrzenny okolicy i definiowała reprezentacyjny charakter tej części miasta.

Pamięć o gmachu z Krakowskiego Przedmieścia

Kamienica Beyera przez dziesiątki lat stanowiła bardzo ważny element zabudowy śródmiejskiego odcinka Traktu Królewskiego. Wyróżniała się imponującą bryłą, bogatymi rzeźbami oraz rozwiniętymi funkcjami, które budowały rangę tego miejsca. Dzisiejszy Kopnięty Dom, stojący na jej miejscu od 1950 roku, reprezentuje kolejny etap historii Warszawy, która powstała na gruzach zburzonego miasta.