Kamienica Czyncielów: arcydzieło krakowskiej secesji

·11 grudnia 2025

Kamienica Czyncielów uchodzi za jedno z najciekawszych osiągnięć krakowskiej secesji. Jej fasada zwraca uwagę bogactwem form i dekoracji, które wpisano w nie byle jaki kontekst – sąsiedztwo kościoła Mariackiego. Rajmund Meus i Ludwik Wojtyczko zastosowali w swoim projekcie język architektury prezentujący kierunki rozwijane przez ówczesne środowisko artystyczne Krakowa, a sam obiekt już od ponad stu lat jest bardzo charakterystycznym akcentem we wschodniej pierzei Rynku.

Dawna zabudowa pod adresem plac Mariacki 9

W miejscu dzisiejszej perełki secesji stała wcześniej kamienica o średniowiecznym rodowodzie, nazywana Delpacowską lub Barszczowem. Pierwsza wzmianka o jej budowie pochodzi z okresu po 1313 roku. W kolejnych stuleciach obiekt był modernizowany, zgodnie z obowiązującymi aktualnie trendami w architekturze. W okresie renesansu przeszedł znaczną przebudowę z inicjatywy Stanisława Czipsera, majętnego kupca futer. Kamienica graniczyła wówczas z cmentarzem Mariackim, którego mur biegł od jej ściany w stronę ul. Mikołajskiej. Jedna z dawnych nazw budynku, czyli Barszczowe, wywodzi się od rodu Bartschów. Była to rodzina krakowskich kupców wina, później związana z magistratem. W ich czasach nieruchomość otrzymała dekoracyjny tympanon z przedstawieniem Trójcy Świętej, a tutejsza winiarnia stała się miejscem intensywnych debat politycznych podczas prac Sejmu Czteroletniego.

Kamienica Delpacowska – losy od XVII do XIX wieku

W okresie wczesnonowożytnym kamienica dalej przechodziła z rąk do rąk. Posiadali ją Salomonowie, Czipserowie, Delpacowie oraz Gierardynim. W XVII wieku funkcjonowała tutaj księgarnia Franciszka Del Pace, a później sklep Kamila Gierardyniego. W XVIII wieku obiekt trafił ponownie do wspomnianych Bartschów, którzy nadali mu nowy wygląd z rokokowymi dodatkami i charakterystyczną fasadą. Z kolei w XIX wieku prowadzono kolejne modernizacje związane ze zmianami w sposobie prowadzenia handlu. W kamienicy działała księgarnia Franciszka Kocha oraz sklep galanteryjny Józefa Czynciela.

Fragment Rynku Głównego na pocz. XX w. Źródło: Muzeum Narodowe w Krakowie

Stanisław Wyspiański i jego pracownia

Pod koniec XIX wieku w budynku wynajmował pokój Stanisław Wyspiański. Na drugim piętrze miał niewielką pracownię, zwaną przez współczesnych gabinetem literackim. To właśnie tutaj powstało „Wesele”, jedno z najważniejszych dzieł polskiego dramatu. Informuje o tym pamiątkowa tablica odtworzona po II wojnie światowej, umieszczona w rejonie placu Mariackiego.

Kamienica Czyncielów – budowa i początki

Z biegiem lat stara kamienica przestała być funkcjonalna, dlatego w 1906 roku podjęto decyzję o rozbiórce. Jej najcenniejsze elementy kamieniarki przekazano jednak do muzeów, w tym XVIII-wieczną kratę do Domu Jana Matejki. Rok później na pustej działce rozpoczęto wznoszenie nowego budynku dla kupca Celestyna Czynciela, który ukończono w 1908 roku. Projekt kamienicy wyłoniono w konkursie organizowanym przez Towarzystwo Upiększania Miasta Krakowa. Opracowali go Rajmund Meus jako autor konstrukcji oraz Ludwik Wojtyczko odpowiedzialny za elewacje. Architekt wykorzystał ornamentykę o ludowym rodowodzie oraz kupieckie motywy, między innymi kaduceusz. Całość opracowano w duchu modnej wówczas secesji, dbając jednocześnie o spójność i harmonię nowego obiektu z otaczającą zabudową Rynku.

Kościół Mariacki i sąsiednia zabudowa około 1910 roku. Źródło: Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego w Krakowie

Kontrowersje wokół nowego budynku

W pierwszych latach po budowie kamienica Czyncielów wzbudzała raczej mało przychylne opinie. Krytykowano jej falujące formy attyki, fryz i okna inspirowane renesansowymi nagrobkami. Satyrycy z kabaretu „Zielony Balonik” wykorzystywali je nawet w swoich żartach. Z upływem czasu kamienica wpisała się jednak w sąsiedztwo i została powszechnie zaakceptowana jako oryginalny element krakowskiego Rynku. W latach 50. przyszły trudne chwile dla budynku. W ramach modernizacji z jego elewacji usunięto część bogatych detali i zmieniono kształt niektórych okien, co znacznie pogorszyło prezencję kamienicy. Dopiero renowacja z 2001 roku przywróciła jej pierwotny wygląd, znany z początku XX wieku.

Kamienica Czyncielów dziś

Nowa kamienica na miejscu Barszczowego została wybudowana jako jeden z pierwszych domów towarowych w Krakowie. Sklepy z ekskluzywnymi towarami ulokowano na parterze i pierwszym piętrze. W okresie międzywojennym działał tutaj magazyn Bilewskich oraz salon mody Leona Grabowskiego. Po 2008 roku na parterze uruchomiono restaurację Hard Rock Cafe, która funkcjonuje w tym miejscu do dziś. Kamienica Czyncielów trafiła do rejestru zabytków w 1984 roku. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.