Dom przy ulicy Wierzbowej 9 to jeden z budynków, których dzieje pozwalają dość dokładnie prześledzić przemiany zachodzące w historycznym centrum Warszawy od początku XIX wieku. Kamienica była ściśle związana z postacią Ludwika Adama Dmuszewskiego, gdyż przez wiele lat pełniła funkcję miejsca jego pracy w redakcji „Kuriera Warszawskiego”. Po niemal całkowitych zniszczeniach w okresie wojny obiekt został zrekonstruowany do formy z czasów jego budowy.
Kamienica Dmuszewskiego i jej początki
Przy Wierzbowej 9, tuż obok placu Teatralnego i efektownego gmachu Teatru Wielkiego, w latach 1818–1819 wzniesiono dwupiętrowy budynek według projektu Hilarego Szpilowskiego. Dom zamówił u architekta Ludwik Adam Dmuszewski, znany aktor, śpiewak, dramatopisarz, tłumacz i późniejszy wydawca „Kuriera Warszawskiego”. W 1822 roku mężczyzna przejął gazetę od Brunona hrabiego Kicińskiego, po czym przekształcił ją w najpopularniejsze pismo w mieście. W oficynie posesji działała drukarnia, w której przygotowywano kolejne numery gazety. Pod koniec XIX wieku redakcję przeniesiono jednak do kamienicy przy Krakowskim Przedmieściu 40.
Przebudowa i lokal „U Stępka”
W latach 90. XIX wieku klasycystyczny i niepozorny budynek poddano poważnej przebudowie. Ówcześnie było to dość powszechne zjawisko, spotykane w wielu miejscach stolicy. Projekt modernizacji kamienicy opracował architekt Franciszek Brauman, a inwestorem był restaurator Antoni Stępkowski, prowadzący w tym miejscu popularny lokal handlowo-gastronomiczny „U Stępka”. Prace budowlane zakończono w 1898 roku z bardzo imponującym efektem. Kamienicę podwyższono o jedno piętro, dodano ozdobne wieżyczki, balkony i masę dekoracji. Skromny klasycystyczny budynek zamienił się w pełen przepychu, niemal pałacowy gmach.
„Oaza” w Warszawie – międzywojenny punkt rozrywki
Od początku lat 20. XX wieku w kamienicy przy Wierzbowej 9 działał lokal „Oaza”. Miejsce szybko zyskało reputację eleganckiej restauracji z dansingiem, barem amerykańskim i salą taneczną. Efektownie zaprojektowane wnętrza, gabinety z własnymi telefonami oraz jazzowe orkiestry na piętrze przyciągały liczną publiczność. Popularność „Oazy” osłabła po pojawieniu się „Adrii”, jednak lokal nadal cieszył się zainteresowaniem mieszkańców. W 1936 roku ostatecznie zakończył działalność, a rok później jego przestrzeń przejęła „Café Dancing Arizona”.
Kamienica Dmuszewskiego i zniszczenia z 1939 roku
Okres wspaniałości przebudowanej kamienicy nie trwał jednak długo. Na początku września 1939 roku obiekt znalazł się w gronie pierwszych budynków zniszczonych podczas niemieckich nalotów na Warszawę. Bomby trafiły nie tylko w dom przy Wierzbowej, lecz także w okoliczne zabudowania przy placu Piłsudskiego, pałac Brühla i Teatr Wielki. Niedługo później, bo na początku października tego samego roku, runęła fasada wypalonej kamienicy. To wydarzenie stało się sygnałem do rozpoczęcia akcji usuwania niebezpiecznych frontowych ścian spalonych budynków w całej Warszawie.
Odbudowa po II wojnie światowej
W 1945 roku w gruzach leżała niemal cała zabudowa przy Wierzbowej, placu Teatralnym i w okolicy. Niedługo później podjęto decyzję o rekonstrukcji kamienicy w formie nawiązującej do jej dawnego wyglądu z czasów, gdy mieszkał i pracował tutaj Ludwik Dmuszewski. Budynkowi przywrócono zatem klasycystyczną fasadę sprzed wielkiej modernizacji z końca XIX wieku. Jednocześnie cały budynek przesunięto o kilka metrów na południe, w stronę ulicy Niecałej, co wynikało z rozbudowy sąsiedniej kamienicy Petiscusa, poszerzonej o skrajny ryzalit.
Kamienica Dmuszewskiego i dzisiejszy kontekst
Odbudowana kamienica Dmuszewskiego jest pamiątką po dawnym kulturalnym i wydawniczym życiu Warszawy. Przywrócono jej pierwotny wygląd z pierwszych dekad XIX wieku i ulokowano w nieco zmodyfikowanym położeniu odpowiadającym powojennemu układowi urbanistycznemu ul. Wierzbowej. Poprzez ten zabieg kamienica wróciła do krajobrazu stolicy i świadczy o jej historii sprzed 200 lat.
Źródło: warszawa1939.pl
Czytaj też: Architektura | Kamienica | Ciekawostki | Miasto | Warszawa | Architektura w Polsce
Zabudowa przy Wierzbowej w 1838 roku i obecnie. Źródło: Muzeum Warszawy i Google Maps
Kamienica Dmuszewskiego w 1901 roku i obecnie. Źródło: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona i Google Maps
