Kamienica Hersego w Warszawie plasowała się w czołówce najciekawszych i najbardziej reprezentacyjnych budynków Śródmieścia. Stała przy dzisiejszym Placu Dąbrowskiego, a w jej wnętrzach działał słynny Dom Mody Bogusław Herse, gdzie ubierały się zamożne Warszawianki. Budynek doświadczył w swojej niedługiej historii kilka pożarów, jednak dopiero zniszczenia z czasów II wojny światowej i ostateczna rozbiórka w latach 50. wymazały ten wspaniały gmach z krajobrazu stolicy.
Kamienica Hersego – droga do słynnego domu mody
Rodzina Hersów miała francuskie, hugenockie korzenie, a do Warszawy przybyła z Wielkopolski. W 1868 roku Bogusław Maciej Herse i Władysław Jerzykiewicz otworzyli przy ul. Senatorskiej 10 sklep z koronkami i „towarami białymi”, czyli bielizną oraz materiałami do jej szycia. Jerzykiewicz wycofał się jednak ze spółki, do której dołączyli Adam Szczepan i Ferdynand Robert, bracia Bogusława. Po śmierci założyciela w 1880 roku kierownictwo przejął Adam. Przedsiębiorczy mężczyzna uratował zadłużoną firmę z kłopotów i wprowadził technologię szycia ubrań według paryskich wzorów. Dom mody zachował nazwę Bogusław Herse, która zaczęła być kojarzona z wysoką jakością i piękną, kosztowną garderobą.

Gmach zachwycał każdego
Sukces pozwolił rodzinie zainwestować we własną siedzibę. W latach 1894–1897 Hersowie wybudowali w Śródmieściu niezwykle okazałą kamienicę zaprojektowaną przez Józefa Hussa. Nieruchomość zajęła miejsce starszego budynku z 1845 roku, a jej reprezentacyjne elewacje wychodziły na ul. Marszałkowską, ówczesną Erywańską, czyli dzisiejszą Kredytową, oraz Plac Zielony, później przemianowany na Plac Dąbrowskiego. Czteropiętrowy, neorenesansowy gmach był inspirowany francuskimi pałacami. Bogate obramienia okien, rozbudowany dach i wysokie narożne zwieńczenia z wieżyczkami oraz kopuła robiły bardzo duże wrażenie. Dom mody przeniósł się tutaj wiosną 1899 roku, co znacznie podniosło jego prestiż i pozwoliło zaaranżować eleganckie salony, wystawy i pracownie.
Kamienica Hersego i jej luksusowe wnętrza
Wnętrza kamienicy dorównywały jej ozdobnej fasadzie. Na piętro prowadziły marmurowe schody z seledynowymi majolikowymi tralkami, wyłożone miękkimi dywanami. W salonach stały antyczne komódki, zegary, wazony i politurowane stoły, na których rozkładano jedwabie oraz tiule. Parter i pierwsze piętro służyły sprzedaży, przymiarkom i rozmowom o zamawianych strojach. Wyżej mieszkali właściciele i lokatorzy, a na najwyższych poziomach pracowali krawcy. Kamienicę wyposażono w windę, telefony, centralne ogrzewanie oraz własne źródło prądu. Eleganckie klientki witał portier, a wielkie witryny zachęcały przechodniów do oglądania najnowszych kolekcji dorównujących paryskim czy wiedeńskim.

Seria pożarów
Piękna kamienica okazała się być wyjątkowo pechowa. W ciągu siedmiu lat kilkakrotnie trawiły ją pożary! Najdotkliwszy był ten z kwietnia 1930 roku. Wówczas żywioł zniszczył dach, ucierpiały też najwyższe piętra. Woda używana przez strażaków zalała mieszkania oraz pracownie. Podczas późniejszej odbudowy według projektu Bohdana Pniewskiego zrezygnowano z kopuły na głównej osi, z kolei na miejscu wieżyczek dodano narożne belwedery, nadając całej ostatniej kondygnacji modernistyczne, bardziej geometryczne cechy. W sierpniu 1933 roku ogień ponownie objął nowy dach, przynosząc kolejne straty.
Kamienica Hersego podczas II wojny światowej
Koszty pożarów, wielki kryzys i rosnąca konkurencja pogarszały sytuację firmy, którą kierował wtedy Bogusław Władysław Herse, syn założyciela i absolwent paryskich studiów handlowych. W czerwcu 1936 roku dom mody ostatecznie zakończył szycie ubrań, a kamienicę sprzedano Funduszowi Ubezpieczeń Emerytalnych Pracowników Umysłowych. Rodzina nadal tam mieszkała, pozostawiła sobie też niewielki sklep z tkaninami. Około 1937 roku Elektrownia Warszawska otworzyła w budynku salon prezentujący zastosowania elektryczności. Kolejna katastrofa przyszła we wrześniu 1939 roku, kiedy podczas niemieckich nalotów na Kamienicę Hersego spadły bomby. Tej niszczycielskiej siły już nie przetrwała i doszczętnie spłonęła. W czasie okupacji obniżono ją do dwóch kondygnacji i prowizorycznie przystosowano do usługowej działalności. W powstaniu warszawskim z 1944 roku w obiekcie działały stanowiska strzeleckie.

Powrót marki Herse
Po wojnie nie przywrócono budynkowi dawnej wysokości ani wystroju. Jego mury rozebrano około 1958 roku, a w miejscu kamienic wyrosła jednolita ściana modernistycznych domów mieszkalnych, przesłaniająca wylot ul. Kredytowej. Blok z 1960 roku, stojący przy dzisiejszym Placu Dąbrowskiego 7, częściowo zajął działkę po Kamienicy Hersego. Po tak znaczących zmianach w urbanistyce Śródmieścia dziś trudno nawet rozpoznać dawny układ pierzei i dróg. Ułatwieniem w orientacji może być pomocny czwarty suwak z mapami umieszczony pod tekstem. W ten sposób zakończyła się kilkudziesięcioletnia historia wspaniałego obiektu, który podzielił los tysięcy innych warszawskich kamienic. Choć Dom Mody Bogusław Herse przestał istnieć, przetrwała nazwa Herse. Marka została reaktywowana około 2016 roku przez Jana i Annę Górskich (Jan jest prawnukiem Adama Hersego), a później rozwijana pod kierownictwem Pawła Bobera. Dziś prowadzi internetową sprzedaż oraz butiki w Warszawie, Krakowie i Wrocławiu.
Źródło: herse.pl, warszawa1939.pl, hrabiatytus.pl
Czytaj też: Kamienica | Warszawa | Architektura w Polsce | Historia | whiteMAD na Instagramie
Fragment ul. Marszałkowskiej przy skrzyżowaniu z Kredytową i Próżną, 1898 i 2026 rok. W głębi widoczna Kamienica Hersego. Źródło: Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa i Google Maps
Kamienica Hersego widziana z Placu Zielonego (dziś Dąbrowskiego) w 1928 roku i podobny kadr dziś. Źródło: Archiwum Państwowe w Warszawie i Google Maps
Siedziba Domu Mody Bogusław Herse, widok od ul. Marszałkowskiej w latach 20. XX w. i blok dziś. Źródło: Biblioteka Narodowa Polona i Google Maps
Fragment Śródmieścia w 1935 roku i współcześnie. Kamienicę Hersego zaznaczono na czerwono. Źródło: mapa.um.warszawa.pl











