Krakowski Rynek Główny otaczają kamienice o niezwykle bogatej historii i bajkowo różnorodnej architekturze. Wiele powstawało już w średniowieczu, a przez kolejne stulecia były wielokrotnie przebudowywane, zmieniając swoje funkcje i wygląd. Jedną z najbardziej rozpoznawalnych wśród nich jest kamienica Hetmańska, znana także jako Stara Mennica, która od XIII wieku towarzyszy dziejom miasta.
Kamienica Hetmańska – początki i średniowieczna rozbudowa
Najstarsze fragmenty murów kamienicy Hetmańskiej pochodzą z końca XIII wieku. W pierwszej połowie XIV wieku wzniesiono znaczną część ścian frontowych, a około 1370 roku rozpoczęła się wielka przebudowa. Wówczas od strony Rynku powstało przedproże, a wewnątrz utworzono przestronne pomieszczenia. W przyziemiu, dziś stanowiącym piwnice, znajdowała się hala wsparta na czterech filarach, a wyżej reprezentacyjna sala zdobiona rzeźbionymi zwornikami z podobiznami Kazimierza Wielkiego i jego siostry Elżbiety Łokietkówny oraz herbami ziem Korony. Układ i rozmiar budynku wskazują, że mógł on pełnić funkcję królewskiej rezydencji miejskiej. W XV wieku kamienica została podwyższona o dodatkową kondygnację.
Właściciele i nazwa Stara Mennica
Na przełomie XV i XVI wieku budynek przeszedł z królewskich do prywatnych rąk. W XVI wieku jego właścicielami byli Beerowie, dzierżawcy kopalń srebra w Olkuszu. Kasper Beer posiadał przywilej bicia monety, co dało początek nazwie Stara Mennica. Po przeniesieniu mennicy do innego gmachu obiekt pełnił już przede wszystkim mieszkalne i reprezentacyjne funkcje.
Barokowe przebudowy i ród Branickich
W połowie XVII wieku kamienicę nabył wojewoda sandomierski Krzysztof Ossoliński i przebudował ją we wczesnobarokowym stylu. Od 1659 roku budynek znajdował się w rękach Branickich. Hetman wielki koronny Jan Klemens Branicki zlecił w XVIII wieku kolejne modernizacje według projektów Jana Zygmunta Deybla i Jana Henryka Klemma. W tym okresie kamienica otrzymała efektowną attykę z herbem Gryfa, która została odtworzona w XX wieku. Od nazwiska Branickiego wywodzi się określenie kamienicy używane do dziś.
Kamienica Hetmańska – XIX wiek
Po upadku Rzeczypospolitej kamienica popadła w ruinę. W 1816 roku zakupił ją Anzelm Teodor Dzwonkowski i przeprowadził gruntowny remont. W połowie stulecia budynek ucierpiał w wielkim pożarze Krakowa. W trakcie odbudowy dodano dodatkowe piętro według projektu Feliksa Radwańskiego, co zupełnie zatarło dawną formę obiektu. W XIX wieku kamienica pełniła różne funkcje, mieściła m.in. redakcję pierwszego krakowskiego dziennika „Czas” oraz mieszkania znanych osobistości, w tym prezydenta Krakowa Józefa Dietla.
Remonty kamienicy Hetmańskiej w XX wieku
W czasie zaborów kamienica była wykorzystywana przez austriackie wojsko. W drugiej połowie XX wieku przeszła generalny remont połączony z próbą przywrócenia jej wyglądu z XVIII wieku. W latach 70. połączono ją z sąsiednimi budynkami przy Rynku Głównym 15 i 16. Dziś fasada kamienicy, z barokowym portalem i odtworzoną attyką, stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych akcentów krakowskiego Rynku.
Kamienica Hetmańska w Krakowie dziś
Najcenniejszym elementem kamienicy pozostaje dzisiaj gotycka sala z heraldyczną dekoracją i królewskimi portretami. Na parterze zachował się fragment drewnianego stropu z belką zakończoną rzeźbionymi półpostaciami. Obecnie wnętrza pełnią komercyjne funkcje. Działa tu m.in. restauracja Szara Gęś oraz inne lokale.
Źródło: zabytek.pl
Czytaj też: Ciekawostki | Zabytek | Kraków | Kamienica | Architektura w Polsce | whiteMAD na Instagramie
Przyziemie kamienicy na początku XX wieku i obecnie. Źródło: Archiwum Narodowe w Krakowie i Eugeniusz S./fotopolska.eu
Portal kamienicy w 1911 i 2013 roku. Źródło: Biblioteka Cyfrowa Politechniki Warszawskiej i Ludvig14, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Sala w przyziemiu kamienicy Hetmańskiej, rok 1970 i obecnie. Źródło: „Architektura gotycka w Polsce” pod redakcją Teresy Mroczko i Mariana Arszyńskiego, Instytut Sztuki PAN – Warszawa 1995 i Konarski, CC0, via Wikimedia Commons
Kamienica Hetmańska w 1959 i 2022 roku. Źródło: zabytek.pl/karta zielona zabytku i Google Maps
