Kamienica Konopniców przy Rynku 12 w Lublinie to jeden z tych budynków, które można uznać za jego architektoniczną wizytówkę. Unikatowa, niebieska fasada z manierystycznymi płaskorzeźbami i koroną w postaci zdobionej attyki zwraca na siebie uwagę każdego przechodnia i podkreśla renesansowe dziedzictwo Koziego Grodu. Pomimo tej wielkiej wartości, budynek obecnie stoi pusty.
Kamienica Konopniców – niebieska perła lubelskiego rynku
Wśród staromiejskiej zabudowy lubelskiego rynku to właśnie XV-wieczna kamienica Konopniców jest tą, która wyróżnia się najbardziej. Co warto zaznaczyć, jej intensywny kolor fasady nie jest współczesną fantazją konserwatora. Podczas prac remontowych w 2004 roku udało się odsłonić pierwotny pigment, który przez dziesięciolecia krył się pod warstwami późniejszych tynków. Po przywróceniu dawnej kolorystyki budynek zabłysnął w krajobrazie rynku niczym najpiękniejszy klejnot w koronie. O wyjątkowości tej kamienicy decyduje jednak nie jej barwa, a dekoracja fasady. Znaczna powierzchnia ściany została pokryta efektownymi płaskorzeźbami wykutymi w wapieniu. Wśród ornamentów dominują wijące się rośliny, pomiędzy którymi można dostrzec fantastyczne głowy smoków. Nad oknami pierwszego piętra umieszczono natomiast portrety fundatorów wielkiej przebudowy – Sebastiana Konopnicy i jego żony Katarzyny.
Lublin po wielkim pożarze z 1575 roku
Kamienica Konopniców należy do najcenniejszych przykładów miejskiej architektury w całym Lublinie. Jej korzenie sięgają gotyku, natomiast obecna forma powstała na przełomie XVI i XVII wieku. Impulsem do zmian stał się katastrofalny pożar z 1575 roku, który zniszczył dużą część staromiejskiej zabudowy. Podczas podnoszenia domu z ruin Konopnicowie zdecydowali się nadać mu nową szatę inspirowaną tzw. manieryzmem pińczowskim, popularnym wówczas w południowej Polsce. W późniejszych stuleciach dom przechodził kolejne, jednak już nie tak znaczne przekształcenia. Największe zmiany od momentu odbudowy po pożarze przyniosła połowa XIX wieku. Usunięto wówczas trzecie piętro i attykę, a to wszystko z powodu bardzo złego stanu technicznego budynku. W latach 1938-1939 przeprowadzono jednak prace związane z przywróceniem tych brakujących elementów, bez których kamienica wyglądała jak okaleczona. Dzięki rekonstrukcji według projektu architekta Czesława Dorii-Dernałowicza odzyskała proporcje zbliżone do tych, jakie prezentowała w czasach swojej świetności.
II wojna światowa w Lublinie
Prace budowlane zakończono w przeddzień ataku Niemiec na Polskę i niewiele brakowało, aby cały trud poszedł na marne. 9 września na Lublin spadł deszcz bomb, które uszkodziły bądź zniszczyły wiele obiektów, w tym sąsiadkę domu Konopniców spod numeru 13. On szczęśliwie uniknął zagłady. Po wojnie na Starym Mieście rozpoczęto intensywne i szeroko zakrojone prace. Miały one związek z odbudową po nalotach oraz ogólną rewaloryzacją kamienic w duchu renesansu. Uznano wówczas, że ta stojąca pod adresem Rynek 12 wymaga ponownego opracowania, zgodnego z interpretacją stylu lubelskiego. Projekt drugiej już, XX-wiecznej przebudowy przygotował architekt Jan Gontarczyk. Wprowadził on m.in. nową attykę ze sgraffitową dekoracją, zmienił liczbę i rozkład okien na ostatnim piętrze oraz dodał kamienny portal i boniowanie w strefie przyziemia. Nie była to jednak wierna rekonstrukcja historycznej formy, a raczej twórcza interpretacja dawnych motywów.
Właściciele i losy budynku
Kamienica Konopniców bywa niekiedy przypisywana Sobieskim, ale w rzeczywistości nigdy nie należała do tego rodu. To popularna legenda powtarzana od XIX wieku, nie mająca nic wspólnego z faktami. Zanim jednak trafiła w ręce twórców swojej słynnej, manierystycznej dekoracji, wielokrotnie zmieniała właścicieli. Wśród wcześniejszych gospodarzy znajdował się rajca miejski Andrzej Sadurka, a później kupiec i burmistrz Lublina Jan Domarat. Następnie dom należał do rodziny Kretków. Droga do nazwiska, które przylgnęło do kamienicy na stałe, prowadziła przez małżeństwo. Katarzyna Kretkówna wniosła budynek w posagu Sebastianowi Konopnicy. To właśnie ta para sfinansowała odbudowę po wielkim pożarze i nadała domowi formę znaną dziś z fotografii i pocztówek. Co warto zaznaczyć, do czasu wielkiej renowacji w 2004 roku i odkrycia słynnego już niebieskiego koloru, kamienica prezentowała stonowane barwy piasku i brązu. Jej obecna, efektowna forma to zatem dzieło ostatnich 70 lat.
Przedszkole nr 26 w Lublinie
Powojenna historia kamienicy Konopniców wiąże się z działalnością Przedszkola nr 26, które przeniosło się do wyremontowanego zabytku w 1956 roku. Wnętrza XVI-wiecznego obiektu przystosowano do potrzeb najmłodszych, urządzając w nich sale dydaktyczne i inne niezbędne pomieszczenia. Mimo tak nietypowego przeznaczenia renesansowej perełki, jej układ zachował typowy schemat dawnych domów mieszczańskich. Przedszkole działało w tym miejscu przez ponad 60 lat. Jego kres nadszedł dopiero w 2021 roku, kiedy kontrola straży pożarnej wykazała, że budynek nie spełnia współczesnych wymogów bezpieczeństwa.
Kamienica Konopniców i jej przyszłość
Niebawem, po przeniesieniu przedszkola w inne miejsce, pojawiła się koncepcja przekształcenia zabytku w hotel z 32 pokojami i zapleczem gastronomicznym. W 2024 roku inwestor, czyli lubelska spółka Immobilia Polska II, złożył wniosek o wydanie pozwolenia na budowę. Od tamtej pory w mediach nie pojawiła się żadna aktualizacja postępów w tej sprawie. A co z kamienicą? Obecnie najpiękniejszy dom w mieście pozostaje pusty. Póki co nie wiadomo, czy plany jego adaptacji na hotel premium dojdą do skutku. Oby tak się jednak stało, bo to wielka szansa na ratunek zabytku w mieście cierpiącym z powodu braku zainteresowania przez inwestorów tego typu obiektami.
Źródło: zabytek.pl, kurierlubelski.pl
Czytaj też: Kamienica | Zabytek | Historia | Lublin | Architektura w Polsce | Renowacja
