Kamienica Pod Złotą Koroną to jeden z unikatowych przykładów śląskiego renesansu we Wrocławiu. Kilkaset lat historii budynku odzwierciedla zmieniający się charakter centrum miasta i jego zabudowy. Obiekt przechodził kolejne etapy rozwoju, zachowując jednak w nazwie motyw korony, kojarzony z tym miejscem od XVI wieku.
Kamienica Pod Złotą Koroną – średniowieczne początki
Najstarsze wzmianki o zabudowie w tym miejscu pochodzą z XV wieku. W 1471 roku odnotowano istnienie winiarni, którą źródła opisują jako walońską lub włoską. Badacze wskazują, że w tym czasie parcela była prawdopodobnie powiązana z majątkiem biskupa Jana Thurzo. Lokalizacja przy wschodniej pierzei Rynku stawiała ją w ważnym punkcie miasta.
Renesansowa przebudowa w latach 1521–1528
Przełom nastąpił po nabyciu posesji przez kupca Johana von Holtz z Kolonii. Od 1523 roku prowadził on intensywną modernizację budynku. Prace trwały pięć lat, a ich efekt był bardzo imponujący, gdyż we Wrocławiu pojawił się obiekt inspirowany architekturą północnych Włoch. Za projekt odpowiadał najpewniej Vincenzio da Parmataro, który działał w tym mieście jako pierwszy włoski budowniczy. Kamienica otrzymała wtedy dwuczłonową formę z dziedzińcem, cztery kondygnacje od strony Rynku oraz fasadę z charakterystyczną attyką. Bogato rzeźbiony portal wejściowy z datą 1528 był dziełem kamieniarzy pracujących w warsztacie Wendela Roskopfa. Element ten zapisał się w historii architektury Wrocławia jako przykład wyjątkowo kunsztownej dekoracji okresu renesansu.
Rozbudowa z przełomu XVI i XVII wieku
Po 1557 roku rozpoczął się kolejny etap przemian. Kamienicę połączono z trzema sąsiednimi domami stojącymi przy ulicy Oławskiej. Zabieg ten doprowadził do powstania rozbudowanego kompleksu z nowymi traktami, galeriami na dziedzińcu oraz ujednoliconą attyką. Elewacje wzbogacono dekoracjami i ornamentyką, a wnętrza wyposażono w kolumny o jońskich i korynckich kapitelach. W końcu XVII wieku rynkowa fasada otrzymała polichromię. W 1801 roku w kamienicy działała resursa, a w XIX wieku mieścił się tam bank Gebrüder Guttentag. Główne wejście funkcjonowało wtedy od strony ulicy Oławskiej.
Powstanie secesyjnego domu handlowego Goldene Krone
Początek XX wieku przyniósł koniec dla kamienicy Pod Złotą Korona. W 1904 roku historyczny obiekt wyburzono, a na jego miejscu powstał nowy dom handlowy o secesyjnej formie. Projekt przygotowali Heinrich Joseph Kayser i Karl von Großheim. Gmach wyróżniał się narożną wieżyczką z koroną i szerokimi witrynami sklepowymi na trzech dolnych kondygnacjach. Elewacja była wykończona piaskowcem, a wewnątrz działało wiele firm, sklepów oraz popularna kawiarnia Goldene Krone. Słynny renesansowy portal z poprzedniej kamienicy przeniesiono do gmachu Archiwum Państwowego, gdzie został zniszczony w 1945 roku.
Dom handlowy Goldene Krone w 1926 roku i kamienica Pod Złotą Koroną obecnie. Źródło: Iwona Bińkowska – „Wrocław. Fotografie z okresu międzywojennego”, wyd. VIA NOVA, Wrocław 2004 i mamik/fotopolska.eu
Zniszczenie Goldene Krone
W 1945 roku budynek został niemal całkowicie wypalony. Ocalał jedynie stalowy szkielet i część przyziemia. Wkrótce po zakończeniu działań wojennych parter ponownie zaczęto wykorzystywać jako miejsce drobnego handlu. W 1946 roku obiekt przekazano spółdzielni Solidarność, która otworzyła tam prowizoryczny sklep zwany domem towarowym. Na pierwszym piętrze działał fotoplastykon, a działalność spółdzielcza rozwijała się bardzo dynamicznie.
Kamienica Pod Złotą Koroną – odbudowa w latach 1957–1960
W drugiej połowie lat 50. obiekt został odbudowany według projektu Zbigniewa Politowskiego. Jego fasada nawiązywała do wyglądu kamienicy sprzed 1906 roku. Ponownie pojawiła się attyka oraz renesansowy portal przeniesiony z kamienicy przy ulicy Kazimierza Wielkiego. Inspiracją dla architekta były wzorce architektury weneckiej. W kolejnych latach na elewacji znalazła się ceramiczna dekoracja zaprojektowana przez Irenę Lipską Zworską wraz z zespołem. W budynku działały biura i instytucje. Przez wiele lat swoją siedzibę miał tam Orbis oraz Miejskie Biuro Projektów zajmujące skrzydło od strony ulicy Oławskiej. Tę część kamienicy odbudowano w sporym uproszczeniu.
Kamienica dziś
Współcześnie w budynku funkcjonują placówki usługowe i biura. Charakterystyczny narożny dom z motywem korony wyróżnia się na tle przyrynkowej zabudowy. Mało kto wie, że swój aktualny wygląd zawdzięcza odbudowie sprzed 65 lat. Gdyby nie wojna, pewnie nadal w tym miejscu stałby dom handlowy Goldene Krone, a renesansowa kamienica odeszłaby w zapomnienie. Historia jest jednak przewrotna.
Źródło: slowowroclawian.pl
Czytaj też: Kamienica | Architektura w Polsce | Zabytek | Historia | Wrocław
