Kamienica przy ul. Małej 13 na warszawskiej Pradze Północ została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Wpis ten, będący efektem działań stowarzyszenia Porozumienie Dla Pragi, pozwala na lepszą ochronę tego wyjątkowego obiektu, który stanowi ważny element dziedzictwa architektonicznego stolicy.
Budynek został wzniesiony około 1906–1908 roku na działce wydzielonej z gruntów należących pierwotnie do Ludwika Walusińskiego. Początkowo nieruchomość była własnością Władysławy i Romualda Nazimków, a następnie przeszła na księdza Jana Skwarę. To z jego inicjatywy nad bramą wjazdową pojawił się wizerunek Vir Dolorum (Chrystus Boleściwy). Plan geodezyjny z 1906 roku przedstawia posesję jako kompleks, w skład którego wchodziła 3-kondygnacyjna kamienica z oficyną boczną oraz 1-kondygnacyjna zabudowa gospodarcza w północno-wschodnim narożniku działki. W 1909 roku posesja została podzielona na dwie części (ul. Mała 13 i 13A), co wyznaczono wzdłuż wschodniej elewacji kamienicy frontowej.
W 1930 roku nieruchomość zakupiło małżeństwo Zofii z Przedpełskich i Eugeniusza Śpiewaków. Budynek był wówczas zamieszkiwany głównie przez kolejarzy, robotników, pomoc domową i studentów. Na parterze funkcjonował sklep spożywczy prowadzony przez J. Nowickiego. Kamienica przetrwała II wojnę światową bez większych zniszczeń, a po 1945 roku służyła jako dom noclegowy. W 1960 roku przeszła na własność Skarbu Państwa. Wkrótce potem jej elewacja została uproszczona poprzez skucie części detalu architektonicznego.
Pomimo tych zmian budynek zachował swoją wartość artystyczną i architektoniczną. Jego elewacja łączy elementy historyzujące, takie jak profilowane opaski okienne, naczółki z dekoracją floralną, konsole z motywem akantu czy palmety, z modernistycznym uproszczeniem w formie przejazdu bramnego i boniowania. Wnętrza budynku także kryją w sobie ciekawe rozwiązania – od nowoczesnych wówczas posadzek z lastryka i metalowych balustrad, po tradycyjne elementy, takie jak drewniane tralki i kolorowe płytki z geometrycznymi wzorami oraz bordiurą.
Wpisanie kamienicy przy ul. Małej 13 do rejestru zabytków jest ważnym krokiem w zachowaniu jej wyjątkowego charakteru. Budynek ten, będący świadectwem rozwoju urbanistycznego i architektonicznego Pragi na początku XX wieku, wymaga obecnie pilnego remontu. Decyzja o objęciu zabytku prawną ochroną może przyspieszyć ten proces.
Źródło: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Czytaj też: Kamienica | Warszawa | Architektura w Polsce | Ciekawostki | whiteMAD na Instagramie
