Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, usytuowany na warszawskiej Ochocie przy ul. Grójeckiej 38, stanowi ważne miejsce zarówno pod względem historii i architektury, jak i religii. Obiekt jest siedzibą parafii św. Jakuba Apostoła, a jego burzliwa historia oraz wyjątkowa forma czynią go jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów stolicy.
Pomysł wzniesienia świątyni zrodził się na początku XX wieku w związku z obchodami 50-lecia ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu NMP. Inicjatywa ta zyskała wsparcie licznych darczyńców, w tym Jana Grądzkiego, który przekazał znaczną sumę na realizację inwestycji. Konkurs na projekt wygrał Oskar Sosnowski, którego neoromańska wizja nawiązywała do architektury średniowiecznej z elementami gotyku. Budowę rozpoczęto w 1911 roku, a kamień węgielny poświęcił bp Kazimierz Ruszkiewicz.
Budowa świątyni, lata 20. Źródło: Archiwum Państwowe w Warszawie
Świątynia została zaplanowana jako trzynawowa bazylika z cegły, z półkoliście zamkniętym prezbiterium oraz bocznymi kaplicami. Dominującym elementem miała być czterokondygnacyjna wieża o kwadratowej podstawie, której pełne zwieńczenie w postaci ostrosłupowego hełmu nigdy nie zostało zrealizowane. Prace budowlane wstrzymano w 1914 roku z powodu wybuchu I wojny światowej. Choć w 1918 roku erygowano parafię, a świątynia zyskała patrona w osobie św. Jakuba Apostoła, budowa została wznowiona dopiero w 1927 roku. Tempo prac było jednak powolne ze względu na ograniczone środki finansowe.
Budowa świątyni w 1926 roku i obiekt obecnie. Źródło: Archiwum Państwowe w Warszawie i whiteMAD/Mateusz Markowski
Największe straty kościół poniósł podczas II wojny światowej. W czasie bombardowania we wrześniu 1939 roku zginął pierwszy proboszcz parafii ks. Jakub Dąbrowski, a uszkodzeniom uległa kaplica Niepokalanego Poczęcia. Następnie zniszczenia przyniósł 1944 rok i powstanie warszawskie, kiedy spłonął dach, organy, ołtarz oraz drewniana dzwonnica, gdzie umieszczono dzwony przeznaczone do Świątyni Opatrzności Bożej. Uszkodzona została także wieża, którą ostrzelano pociskami.
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP na początku lat 20. i dziś. Źródło: Muzeum Warszawy i whiteMAD/Mateusz Markowski
Po zakończeniu wojny przystąpiono do zabezpieczenia zniszczonego budynku. Ostateczna odbudowa, prowadzona pod kierownictwem ks. Stanisława Mystkowskiego oraz architekta Jana Zachwatowicza, zakończyła się w 1960 roku. Kościół został wówczas na nowo wyposażony, a jego wnętrza ozdobiono dziełami sztuki sakralnej. Na fasadzie umieszczono mozaikę Matki Bożej Częstochowskiej, a dach pokryto miedzianą blachą. Wśród dekoracji warto wymienić marmurowy ołtarz oraz ambonę z płaskorzeźbami. Freski w prezbiterium i na ścianach nawy głównej wykonali Helena i Lech Grześkiewiczowie, zaś okna zdobią witraże autorstwa Ryszarda Więckowskiego, nawiązujące do wydarzeń historycznych, w tym II wojny światowej.
Modernistyczny styl kościoła łączy elementy neoromańskie z gotyckimi detalami, tworząc spójną i bardzo monumentalną bryłę. Charakterystyczne dla świątyni są kaplice boczne, które imitują nawę poprzeczną. W kaplicy Niepokalanego Poczęcia znajduje się marmurowa figura Matki Bożej autorstwa Zofii Trzcińskiej-Kamińskiej, natomiast kaplica Najświętszego Sakramentu mieści XVII-wieczny krucyfiks. Wnętrza wzbogacają liczne tablice pamiątkowe, w tym upamiętniające Stefana Roweckiego „Grota”. W latach 2012–2013 obok kościoła wzniesiono nowy dom pogrzebowy, którego wygląd wzbudził kontrowersje, ponieważ częściowo przesłania zabytkową bryłę świątyni.
Kościół w 1935 i 2024. Źródło: Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona i whiteMAD/Mateusz Markowski
Uszkodzona świątynia tuż po wojnie i obecnie. Źródło: Muzeum Warszawy i whiteMAD/Mateusz Markowski
Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP to oryginalny przykład architektury sakralnej oraz świadek burzliwej historii Warszawy – symbol odzwierciedlający zarówno ducha minionych czasów, jak i siłę odrodzenia.
Źródło: parafiajakuba.pl, warszawa.fandom.com
Czytaj też: Architektura sakralna | Warszawa | Modernizm | Ciekawostki | whiteMAD na Instagramie
