W kurorcie Royan położonym na francuskim wybrzeżu Atlantyku stoi budynek, który od kilku dekad wzbudza nieustanny podziw i zaciekawienie. To kościół Notre-Dame, wybitne dzieło architekta Guillaume’a Gilleta. Świątynia stanowi jeden z czołowych przykładów modernistycznej architektury sakralnej w kraju, a zarazem jest symbolem odbudowy miasta po zniszczeniach II wojny światowej. Wyróżnia się surową formą, imponującą skalą i żelbetową konstrukcją, przez co bywa mylona z katedrą.
Zniszczenia i narodziny nowego symbolu
Centrum Royan wraz z neogotyckim kościołem Notre-Dame z XIX wieku uległy niemal całkowitemu zniszczeniu podczas bombardowań w styczniu 1945 roku. Po tych tragicznych wydarzeniach burmistrz miasta postawił przed architektem Guillaume’em Gilletem ambitne zadanie. Miał on wybudować nową świątynię, ale taką, aby poza miejscem kultu była także znakiem odrodzenia i pionową dominantą w krajobrazie odbudowującego się kurortu. Prace rozpoczęto w 1955 roku, a już trzy lata później kościół został poświęcony. Monumentalna forma z żelbetu wpisywała się w powojenny nurt poszukiwania nowego języka architektury sakralnej, odchodzącego od historyzujących stylów. W 1988 roku obiekt wpisano na listę zabytków, uznając go za wybitne dzieło modernizmu.
Kościół Notre-Dame w Royan – architektura i konstrukcja
Kościół Notre-Dame w Royan może pomieścić aż dwa tysiące osób. Ma plan elipsy o długości 50 i szerokości 30 metrów. Jego konstrukcję tworzą 24 żelbetowe filary w kształcie litery V, opracowane według systemu inżyniera Bernarda Lafailla, połączone z wysokimi pasmami przeszkleń. Dach w formie paraboloidu hiperbolicznego, zwany siodłowym, ma zaledwie osiem centymetrów grubości i wspiera się na dwóch potężnych łukach. Nad całością góruje 56-metrowa dzwonnica, która stała się jednym z najważniejszych punktów orientacyjnych w regionie. Wnętrze kościoła kontrastuje z surową fasadą. Zaskakuje monumentalnością, światłem i teatralnym układem przestrzeni, w której główną rolę odgrywają wspaniałe witraże.
Światło, kolor, organy i sztuka
Witraże zajmują łącznie imponujące 500 m kw. powierzchni. Ich twórcą był Henri-Martin Granel, który zastosował tutaj nowatorską technikę białego szkła osadzanego w cementowych spoinach. Dawało to efekt rzeźbiarskich, trójwymiarowych kompozycji. Witraże w bocznych przejściach przedstawiają w stylizowany sposób Drogę Krzyżową, natomiast w chórze znajduje się potężny trójkątny witraż Claude’a Idouxa z kryształu Baccarat, ukazujący Wniebowzięcie Maryi. W 1962 roku zamówiono dla kościoła wielkie organy, zaprojektowane przez Roberta Boisseau. Budowę tak wymagającego instrumentu ukończono dopiero w 1984 roku. Zawiera 47 głosów i ponad 3600 piszczałek, co czyni go jednym z najważniejszych organów w departamencie Charente-Maritime. Obiekt został uznany za zabytek i odgrywa centralną rolę w kulturalnym życiu Royan, m.in. podczas słynnego festiwalu „Un Violon sur le Sable”. Wyposażenie świątyni uzupełniają nowoczesne dzieła sztuki sakralnej, m.in. rzeźby i elementy liturgiczne wykonane przez artystów takich jak Gaston Watkin czy Jacques Perret.
Problemy i konserwacja Notre-Dame w Royan
Kościół powstał w rekordowym czasie trzech lat, ale niestety – użyty beton okazał się podatny na działanie słonego powietrza znad oceanu. Z tego względu obiekt wymaga częstych oraz kosztownych prac konserwatorskich. Od lat 90. systematycznie odnawiano dzwonnicę, witraże oraz fragmenty dachu i elewacji. Ostatnie prace prowadzone były w latach 2013–2019 i kosztowały ponad cztery miliony euro.
Dziedzictwo Guillaume’a Gilleta
Guillaume Gillet uważał kościół Notre-Dame w Royan za swoje największe dzieło. Jego projekt łączył w sobie nowoczesność, śmiałość techniczną i odwołania do gotyckiej tradycji. W architekturze świątyni można dostrzec zarówno potęgę formy, jak i symboliczne znaczenie pionowych filarów oraz świetlistych witraży. Od 1996 roku w obejściu kościoła spoczywają szczątki architekta. Budynek stanowi jeden z najważniejszych przykładów powojennego modernizmu we Francji. Monumentalna sylwetka, konstrukcyjna odwaga i wyjątkowe wnętrze sprawiają, że świątynia pozostaje ikoną architektury XX wieku. Dla miasta stała się symbolem odrodzenia i dumy po dramatycznych wojennych doświadczeniach.
Źródło: royanatlantique.fr, notre-dame-royan.com
Czytaj też: Brutalizm | Zabytek | Historia | Architektura sakralna | Francja
