Ulica Piotrkowska bywa opisywana jako namacalna kronika łódzkiej architektury, w której każda epoka zapisała się własnym językiem. Wśród secesyjnych kamienic, eklektycznych pałaców fabrykantów i powojennych projektów szczególnie wyróżnia się budynek stojący pod numerem 133. Kamienica Steigertów to przykład modernizmu o wyważonych proporcjach i oszczędnej dekoracji, który doskonale operuje rytmem i detalem, z wyjątkową architektoniczną kulturą.
Piotrkowska 133 – działka z długą historią
Historia parceli sięga pierwszej połowy XIX wieku, kiedy teren przy ówczesnej Piotrkowskiej przejął na własność tkacz Antoni Goldberg, przybyły do Łodzi z Czech. Przedsiębiorca prowadził tutaj bawełniane warsztaty oraz wzniósł drewniany dom mieszkalny. W następnych latach posesja zmieniała właścicieli, przechodząc w ręce rodziny Desselbergerów, a następnie Nippe. Zabudowa miała wówczas skromny, użytkowy wymiar, typowy dla rozwijającego się przemysłowego miasta.
Kamienica Steigertów przy Piotrkowskiej 133
Prawdziwe zmiany nadeszły w 1910 roku, gdy posiadłość zakupili Olga i Teodor Albert Steigertowie. Nowi właściciele stopniowo porządkowali zabudowę działki, w pierwszej kolejności planując budowę domów od strony dzisiejszej Alei Kościuszki. Jeszcze w latach 30. na posesji stały drewniane budynki i murowana oficyna, jednak ambicje inwestorów sięgały dużo dalej. Pod koniec dekady zapadła zatem decyzja o wzniesieniu reprezentacyjnej kamienicy.
Projekt Radosława Hansa
W latach 1938-1939 przy Piotrkowskiej 133 wyrósł czteropiętrowy apartamentowiec według projektu Radosława Hansa. Architekt zaproponował formę, która zrywała z nadmiarem ornamentu na rzecz klarownej kompozycji. Front budynku otrzymał symetryczny układ osi, a centralnie umieszczony wykusz nadał elewacji lekkości i pionowego rytmu. Całość prezentowała bardzo elegancki modernizm, pozbawiony agresywnej ekspresji, oparty na harmonii bryły i detalu.
Architektura światła i proporcji
Elewacja budynku przyciąga uwagę pasmowym przeszkleniem wykusza o drobnych podziałach i z narożnymi oknami. Klinkierowe pasy subtelnie akcentują horyzontalny układ kondygnacji, kontrastując z jasnym tynkiem. Skrajne partie fasady otrzymały delikatny relief, który imituje okładzinę z kamiennych płyt. Kompozycję zamyka dwuspadowy dach o niewielkim nachyleniu, niemal niewidoczny z perspektywy ulicy. Na tylnej elewacji również dominuje umiar, wzbogacony jednak o balkony.
Kamienica Steigertów i komfort codzienności
Układ funkcjonalny budynku odpowiadał wysokim standardom końca lat 30. XX w. Na parterze zaplanowano lokale handlowe oraz mieszkanie dozorcy, natomiast każde kolejne piętro mieściło jedno przestronne mieszkanie o bardzo luksusowym charakterze. Poddasze przeznaczono na pralnię, a piwnice pełniły funkcje gospodarcze. W kwietniu 1939 roku rozpoczął tutaj działalność Hugo Schmechel, znany łódzki przedsiębiorca z branży konfekcyjnej.
II wojna światowa w Łodzi
Okres okupacji nadał budynkowi zupełnie inną rolę. Po zajęciu Łodzi przez wojska niemieckie kamienica została przejęta przez administrację III Rzeszy. Mieściły się w niej instytucje odpowiedzialne za politykę przesiedleńczą i germanizacyjną, a ulica Piotrkowska funkcjonowała pod zmienioną nazwą – Adolf-Hitler-Straße. Wojna nie przyniosła dużych zniszczeń w mieście, więc posesja pod numerem 133 ocalała bez szwanku. Po 1945 roku obiekt służył między innymi jako bursa dla uczniów szkół artystycznych, a w 1972 roku przeszedł na własność państwa.
Kamienica Steigertów kwitnie
Dziś kamienica Steigertów pozostaje w dobrej kondycji, co w dużej mierze zawdzięcza trosce mieszkańców. Wnętrza i części wspólne są utrzymane z dużą dbałością o porządek, a architektura budynku zachowała swą pierwotną formę. Dzięki temu Piotrkowska 133 prezentuje modernizm, który nie epatuje przepychem, lecz zachwyca spokojem, logiką kompozycji i ponadczasowym pięknem od prawie 90 lat.
Źródło: piotrkowska-nr.pl, Łódź Nieoczywista, zabytek.pl
Czytaj też: Łódź | Kamienica | Zabytek | Elewacja | Modernizm | whiteMAD na Instagramie
Kamienica w czasie okupacji i dziś. Źródło: Deutsches Bundesarchiv i Google Maps
Ulica Piotrkowska w latach 50. XX w. i w 2011 roku. Źródło: Kriss/fotopolska.eu i Google Maps
