Mała 10 znów lśni. Praska kamienica odzyskała elewację

·11 sierpnia 2026

Kamienica stojąca pod adresem Mała 10 na warszawskiej Pradze odzyskała część dekoracji elewacji, które usunięto z zabytku w latach 60. XX wieku. W ich odtworzeniu pomogły kadry z filmu Jerzego Kawalerowicza „Cień” z 1956 roku. Nadzór nad pracami sprawowało Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków w ramach większego projektu rewitalizacji tej części Pragi.

Mała 10 po gruntownym remoncie

Niewielki, dwupiętrowy budynek powstał na przełomie lat 80. i 90. XIX wieku i szczęśliwie przetrwał II wojnę światową. Niestety, z biegiem lat jego stan techniczny pogarszał się, a część detali i zdobień zniknęła podczas powojennych remontów. Największe zmiany przyniósł ten z lat 1962-1964. Wówczas usunięto dekoracje z drugiej i trzeciej kondygnacji frontowej elewacji. Kończące się prace przywróciły kamienicy dawną estetykę. Inwestycja kosztowała ponad 2,6 mln zł.

Fasada odkryta w filmie z 1956 roku

W przypadku Małej 10 problemem był brak archiwalnych dokumentów czy zdjęć przedstawiających budynek w pierwotnej formie. Konserwatorzy rozpoczęli więc poszukiwania innych źródeł i natrafili na nie w filmie „Cień” z 1956 roku w reżyserii Jerzego Kawalerowicza. W pierwszej części produkcji pojawiają się ulice Konopacka i Stalowa, a następnie Mała. W 11. i 22. minucie filmu można zobaczyć kamienicę pod numerem 10 z zachowanym wystrojem fasady. Właśnie to znalezisko stało się podstawą do opracowania koncepcji remontu zabytku.

Mała 10 i dalsze znaleziska

Film dostarczył informacji o formie utraconych dekoracji, ale ważne dane przyniosły też badania samego budynku. Po usunięciu wtórnych tynków z elewacji odsłonięto zarysy i wymiary skutych kilkadziesiąt lat temu elementów. Pod gzymsem koronującym zachowały się fragmenty starszych warstw wykończeniowych, w których udało się ustalić pierwotną kolorystykę oraz wygląd pierwotnych tynków. Na ich podstawie wykonawca odtworzył historyczną powierzchnię elewacji. Przywrócono też dawny kolor metalowej balustradzie balkonu.

Oliwkowe drzwi i balustrada

Remont objął ponadto część wnętrz kamienicy. W jego ramach odnowiono klatkę schodową, uporządkowano piwnice i zmodernizowano instalacje. Konserwacji poddano oryginalną stolarkę drzwiową, natomiast wtórne drzwi wejściowe do mieszkań zastąpiono nowymi, wykonanymi na wzór tych historycznych. Ich oliwkowy kolor nie został wybrany przypadkowo – barwę ustalono na podstawie badań. Pierwotną kolorystykę odzyskała również drewniana balustrada schodów. Dodatkowo w budynku wymieniono wtórne okna i parapety, a modernizacja objęła także poddasze, dach i kominy.

Praga odnawia stare kamienice

Mała 10 jest częścią większego programu rewitalizacji warszawskiej Pragi. Gminny Program Rewitalizacji został rozpisany do 2030 roku, a jego wartość sięga blisko 3 mld zł. Na Pradze-Północ, Pradze-Południe i Targówku remontowane są dziesiątki starych budynków, w tym kamienice wcześniej wyłączone z użytkowania.

Prace przy Małej 10 nie zakończyły się jednak na remoncie elewacji. Miasto prowadzi kolejne postępowanie dotyczące prześwitu bramowego. Zakres zamówienia przewiduje m.in. rekonstrukcję polichromii na podniebieniach klatki schodowej.

Źródło: UM Warszawa, warszawa1939.pl