Gdynia, a konkretniej jej modernistyczne centrum, zostanie wpisane na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Decyzja zapadła 27 lipca w koreańskim Busan, gdzie zebrani eksperci potwierdzili, że gdyńska architektura i cały układ urbanistyczny są dobrem o wyjątkowej wartości w skali całego świata. Wpis do najbardziej rozpoznawalnego na świecie zbioru miejsc zachowujących historię dla przyszłych pokoleń potwierdza, że gdyńskie Śródmieście jest jednym z najcenniejszych przykładów modernistycznego dziedzictwa XX wieku.
Po latach przygotowań i zabiegów miasta o wpis na listę podjęto pozytywną decyzję. Wczesnym rankiem z niedzieli na poniedziałek (26/27 lipca) Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO oficjalnie uznał modernistyczne centrum Gdyni za dobro posiadające Wyjątkową Uniwersalną Wartość – kluczowy warunek wpisu. Międzynarodowe grono ekspertów, które obradowało w Busan, przeanalizowało uzupełniony wniosek i potwierdziło, że Gdynię wyróżniają cechy niespotykane w innych miastach o podobnej architekturze. Miasto starało się o ten wpis już od 2007 roku. „Modernistyczne Centrum Gdyni” (pełna nazwa wpisu) uznano za jeden z najlepiej zachowanych na świecie przykładów nowoczesnego miasta portowego XX wieku.
To dzień, który zapisze się w historii Gdyni. Wielki powód do dumy i jednocześnie zobowiązanie do dalszej troski o to wyjątkowe miejsce dla przyszłych pokoleń. To także potwierdzenie, że wizja, od której ponad sto lat temu rozpoczęła się historia nowoczesnej Gdyni, zachowała swoją siłę i uniwersalne znaczenie. Wpis jest przede wszystkim hołdem dla ludzi odważnych: urbanistów, architektów, inżynierów i budowniczych, którzy uwierzyli, że z niewielkiej wsi można stworzyć nowoczesny port i miasto. Ten sukces należy również do kolejnych pokoleń Gdynianek i Gdynian, którzy przez dziesięciolecia troszczyli się o swoje miasto i czynią to nadal – mówi Aleksandra Kosiorek, prezydent Gdyni.
Długa droga na listę UNESCO
Od 2007 roku układ urbanistyczny Śródmieścia znajduje się w rejestrze zabytków, a od 2015 roku posiada status Pomnika Historii. Wtedy też nastał moment, w którym ambicja wpisu na listę UNESCO stała się realnym celem.
Za wnioskiem stała szczegółowa dokumentacja nominacyjna, Plan Zarządzania, wieloetapowa ewaluacja ICOMOS oraz praca dyplomatyczna budująca zaufanie dla kandydatury. Kluczowa była także współpraca z rządem, ministerstwami, Narodowym Instytutem Dziedzictwa, Stałym Przedstawicielstwem RP przy UNESCO oraz władzami województwa pomorskiego.
Dziedzictwo modernizmu
Eksperci uznali, że Modernistyczne Centrum Gdyni jest jednym z najwybitniejszych przykładów wczesnego modernizmu w urbanistyce. Obszar Śródmieścia powstawał w latach 1926–1939 jako nowoczesne centrum miasta portowego oraz symbol ambicji odradzającej się Polski. Łączył architekturę modernistyczną z funkcjonalnym układem urbanistycznym i pozostawał w ścisłej relacji z portem oraz Morzem Bałtyckim. Co najważniejsze – zachował swój układ przestrzenny i architekturę do dziś.
Podstawą wpisu jest kryterium IV, zarezerwowane dla dóbr stanowiących znaczący etap w historii ludzkości. Porównania z Bauhausem, osiedlami Berlina, architekturą litewskiego Kowna, Lublany, Tel Awiwu, Brasilii, Chandigarhu czy Asmary potwierdziły, że Gdynia reprezentuje odmienny model nowoczesnego miasta portowego. To pierwsza polska pozycja na Liście UNESCO obejmująca modernistyczny zespół urbanistyczny.
Co zmieni wpis na listę UNESCO?
Obecność na Liście Światowego Dziedzictwa otwiera przed miastem nowe możliwości. Spodziewany jest rozwój turystyki – marka UNESCO przyciąga odwiedzających, wzmacnia lokalną gospodarkę i zwiększa rozpoznawalność miasta. Wpis może również ułatwić pozyskiwanie funduszy na ochronę architektury oraz wspierać dalsze działania konserwatorskie.
Nie oznacza to jednak rewolucji dla mieszkańców Śródmieścia. Obszar od lat znajduje się pod szczególną ochroną, a właściciele budynków znają zasady współpracy z konserwatorami. Funkcjonuje miejski program dotacji do prac konserwatorskich, wspierający remonty elewacji, dachów czy detali najcenniejszych budynków. Stabilna ochrona zabytków była jednym z argumentów, które przekonały ekspertów. Zmianie ulegną natomiast uzgodnienia przy nowych inwestycjach – każdorazowo konieczna będzie ocena ich wpływu na chroniony obszar. Istniejące dokumenty planistyczne określają wiele zasad, jednak wpis na listę UNESCO podnosi rangę tych ustaleń i wzmacnia odpowiedzialność za przyszły rozwój Śródmieścia.
O Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO
Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO (UNESCO World Heritage List) powstała na podstawie konwencji dotyczącej ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 roku. Znalazły się na niej dobra uznane za szczególnie wartościowe z punktu widzenia całej ludzkości – reprezentatywne dla kultury i natury różnych regionów świata.
Obecnie lista obejmuje ponad 1200 obiektów z całego globu, w tym 17 miejsc z Polski. Państwa-strony Konwencji Światowego Dziedzictwa – Polska ratyfikowała ją w 1976 roku – mogą zgłosić tylko jedną kandydaturę rocznie. Decyzje w sprawie kolejnych wpisów zapadają podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa.
W tym roku o losach nominacji decyduje międzynarodowe grono przedstawicieli 21 państw członkowskich: Argentyny, Belgii, Bułgarii, Grecji, Indii, Jamajki, Japonii, Kataru, Kazachstanu, Kenii, Korei Południowej, Libanu, Meksyku, Rwandy, Senegalu, Saint Vincenta i Grenadyny, Turcji, Ukrainy, Wietnamu, Włoch i Zambii.
źródło: UM Gdynia
Czytaj też: Gdynia | Historia | Zabytek | Modernizm | Polecane | whiteMAD na Instagramie
