Dom Dušana Jurkoviča, wybitnego architekta i projektanta, to wyjątkowe dzieło, które łączy elementy modernizmu z inspiracjami sztuki ludowej. Budynek, zlokalizowany w dzisiejszej dzielnicy Žabovřesky w Brnie, powstał na początku XX wieku i do dziś zachwyca swoją oryginalnością oraz przemyślanym połączeniem tradycji z nowoczesnością.
Architekt nabył ziemię pod budowę domu we wrześniu 1905 roku. Działka, znajdująca się w malowniczej lokalizacji, oferowała zapierające dech w piersiach widoki na dolinę rzeki Svratki oraz pobliski las Císařský. W tamtym czasie teren należał do wioski Žabovřesky, która dopiero w 1919 roku została włączona w granice miasta Brna.
Dom w 1907 roku. Fot. Der Architekt 1907, Public domain, via Wikimedia Commons
Inspiracją dla projektu były nowatorskie konstrukcje Josepha Marii Olbricha w Darmstadt oraz Josefa Hoffmanna w Hohe Warte w Wiedniu. Zastosowanie zaawansowanych technik oraz unikatowe rozwiązania estetyczne pozwoliły stworzyć dom, który w swoim czasie uchodził za jeden z najnowocześniejszych budynków w Brnie, obok m.in. willi Karla Reissiga zaprojektowanej przez Leopolda Bauera.
Budowę domu ukończono latem 1906 roku i wkrótce później Jurkovič wraz z rodziną się do niego wprowadził. Z tej okazji mężczyzna zorganizował wystawę architektury i sztuk stosowanych, na której zwiedzający mogli podziwiać zarówno sam obiekt, jak i jego unikatowe wnętrza. Dom stanowi unikalne połączenie modernistycznych wpływów brytyjskich i wiedeńskich z regionalnymi elementami ludowymi. Architekt wykorzystał materiały takie jak kamień, drewno i korek, co było innowacyjnym rozwiązaniem w tamtych czasach.
Fundament budynku został wykonany z łupanego kamienia, a na nim wspiera się drewniana rama. Ściany z muru pruskiego wypełniono mieszanką żużla, piasku i wapna, pokrytą izolacją korkową. Na zewnątrz zastosowano tynk cementowy, a wnętrza wykończono tynkiem tradycyjnym. W domu występują także elementy zdobione – najbardziej charakterystyczne to masywna, kamienna loggia, rzeźbiona drewniana brama oraz kolorowa mozaika nad wejściem głównym, przedstawiająca motyw baśniowy „Pasterz i smok”.
Funkcjonalność domu podzielono na trzy strefy. Na część reprezentacyjną składa się centralny hol z nowoczesną klatką schodową, salon oraz pomieszczenia przeznaczone na przyjęcia. Strefa prywatna to sypialnie, pokoje dziecięce oraz łazienki, zlokalizowane na parterze. Pomieszczenia gospodarcze, takie jak kuchnia, pokój dla służby oraz piwnica z zapleczem użytkowym i mieszkaniem dla dozorcy, zlokalizowano w bardziej kameralnych częściach domu.
Jurkovič mieszkał w budynku z żoną i trójką dzieci do 1919 roku. Po przeprowadzce do Bratysławy sprzedał dom i na przestrzeni kolejnych lat budynek kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Podczas II wojny światowej piwnicę zaadaptowano na schron przeciwlotniczy, a w okresie powojennym władze komunistyczne wymusiły zakwaterowanie kilku rodzin w budynku. W 1963 roku dom został oficjalnie wpisany na listę zabytków kultury. Przez długi czas pozostawał jednak w rękach prywatnych, a dopiero w 2006 roku został przejęty przez państwo i oddany pod zarząd Galerii Morawskiej w Brnie.
Po przejęciu domu przez Galerię Morawską rozpoczęto kompleksowe prace badawcze, mające na celu odtworzenie pierwotnego wyglądu budynku. Projekt renowacji, realizowany w latach 2009–2010, wsparto funduszami Norweskich Mechanizmów Finansowych (Norway Grants). Przy renowacji kluczową rolę odegrali specjaliści ze studia Transat architekti, którzy z pieczołowitą dokładnością odtworzyli detale architektoniczne. W kwietniu 2011 roku dom Dušana Jurkoviča został otwarty dla zwiedzających jako Centrum Dušana Jurkoviča. Obecnie pełni funkcję muzeum, oferując zwiedzającym możliwość poznania twórczości architekta oraz historii budynku.
Dom Dušana Jurkoviča w bardzo umiejętny i harmonijny sposób łączy estetykę modernizmu z funkcjonalnością oraz lokalnymi inspiracjami. Dziś stanowi nie tylko ważny zabytek architektury, ale także symbol przenikania się kultur i epok, będąc świadectwem wyjątkowej wizji architekta.
Źródło: old.moravska-galerie.cz, gotobrno.cz
Czytaj też: Modernizm | Wille i rezydencje | Czechy | Ciekawostki | Polecane | whiteMAD na Instagramie
