Mozaiki Wojciecha Fangora w podziemiach Dworca Warszawa-Śródmieście wymagają pilnej pomocy. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków utrzymał wcześniejsze zalecenia dotyczące jak najszybszego zabezpieczenia i renowacji dekoracji, mimo prób przesunięcia terminów przez PKP S.A. Decyzja obejmuje zarówno doraźne prace remontowe, jak i pełną konserwację zaplanowaną na najbliższe lata.
Wojciech Fangor – życie i twórczość
Wojciech Fangor (1922-2015) należy do czołowych polskich artystów XX wieku. Jego twórczość rozwijała malarstwo abstrakcyjne i sztukę optyczną (op-art), eksplorując wrażliwość oka na kolor i przestrzeń. W 1970 roku został pierwszym polskim twórcą, który otrzymał indywidualną wystawę w Guggenheim Museum w Nowym Jorku. W obrazach Fangora najbardziej charakterystyczne są płynne przejścia barw i efekt drgania kolorów. Te same zasady znalazły odzwierciedlenie w jego realizacjach poza płótnem, m.in. w dekoracjach podziemnej części Dworca Śródmieście, gdzie abstrakcyjna forma mozaik została połączona z funkcją użytkową wnętrza.
Mozaiki Fangora i ich historia
Mozaikowe dekoracje powstały w latach 1960-1962 w ramach projektu wnętrz podziemnej części stacji Warszawa-Śródmieście. Prace zlecono Zespołowi Zakładów Artystyczno-Badawczych Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, pod kierownictwem Jerzego Sołtana i Zbigniewa Ihnatowicza. Fangor opracował ogólną koncepcję abstrakcyjnych kompozycji, a ich realizację powierzono Stanisławowi Kucharskiemu, Violi Damięckiej i Jolancie Bieguszewskiej. Projekt zleciło natomiast Biuro Projektów Budownictwa Kolejowego. Całość miała harmonizować z przestrzenią stacji, tworząc unikalne połączenie sztuki służącej orientacji. W 2020 roku dekoracje zostały wpisane do rejestru zabytków.
Kompozycja dzieł na stacji Warszawa-Śródmieście
Mozaiki składają się z niewielkich ceramicznych płytek o wymiarach 4 × 3 cm, wykonanych w Zakładach Fajansu we Włocławku. Całość podzielono na dwa główne zestawy: mozaiki sufitowe nad trzema peronami oraz mozaiki ścienne umieszczone w szczelinach między trawertynowymi panelami w holach i dawnych poczekalniach. Każda z kompozycji odwołuje się do badań Fangora nad wibracją barw i płynnymi przejściami między kolorami. W połączeniu z kamiennymi elementami wystroju stacji tworzą ciekawą przestrzeń o artystycznym wyrazie.
Mozaiki Fangora i ich funkcja
Mozaiki pełniły również funkcję orientacyjną. Ich kolory wskazywały bowiem kierunki dla pasażerów. Ciepłe odcienie (czerwienie, pomarańcze, żółcie) oznaczały wschód, natomiast chłodne barwy (błękity, zielenie) zachód. Nad środkowym peronem rytm kolorów przechodził od tonacji czerwonej do niebieskiej w połowie długości, co wyznaczało przestrzeń wysiadania.
Dzieło Wojciecha Fangora zagrożone
Obecnie mozaiki wymagają pilnej pomocy. Część płytek uległa wyblaknięciu, popękaniom, zabrudzeniu czy wykruszeniu, a instalacje mające oświetlać poszczególne elementy poddano znacznym modyfikacjom. Wobec tego Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wyznaczył dwuetapowy plan prac. Najpierw będą zabezpieczone najbardziej zniszczone fragmenty dzieła Wojciecha Fangora. Następnie mozaiki przejdą pełną renowację, co ma się odbyć do 1 listopada 2028 roku. Spółka PKP S.A. próbowała przesunąć terminy i połączyć prace z remontem linii średnicowej, ale propozycja została odrzucona jako zbyt odległa dla zachowania najcenniejszych kompozycji, które wymagają jak najszybszego działania.
Źródło: FANGOR Foundation
Zdjęcia: WUOZ w Warszawie
Czytaj też: Warszawa | Miasto | Sztuka | Renowacja | whiteMAD na Instagramie
