Trzy ceramiczne mozaiki zdobiące elewacje dwóch budynków na terenie kampusu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego zostały oficjalnie wpisane do rejestru zabytków. Decyzję w tej sprawie podjął Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, doceniając ich artystyczną i historyczną wartość.
Dzieła umieszczone na ścianach zabudowań kompleksu dawnego Centralnego Szpitala Klinicznego w Warszawie znajdują się przy ulicy A. Pawińskiego. Obiekty wzniesiono w latach 60. i 70. XX wieku, czyli w okresie, kiedy mozaiki stanowiły popularny motyw dekoracyjny, wykorzystywany zarówno we wnętrzach, jak i na elewacjach budynków. Współcześnie teren ten stanowi część kampusu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – Kampusu Banacha.
Zespół powstał jako nowoczesna jednostka medyczna z dużym naciskiem na architekturę i estetykę. Mozaiki umieszczono na budynkach należących do zaplecza technicznego szpitala, w tym tzw. zwierzętarni oraz sąsiadującej z nią hydroforni, w której znajdują się m.in. kotłownie i transformatory. Oba są ujęte w dokumentacji inwentaryzacyjnej z 1970 roku, przechowywanej w Wydziale Architektury dla Dzielnicy Ochota. Autorstwo zarówno zabudowań, jak i samych kompozycji mozaikowych nie zostało dotąd ustalone.
Wartość i piękno mozaik dostrzeżono już rok temu. W czerwcu 2024 roku, z inicjatywy Stowarzyszenia Ochrony Architektury Powojennej, przeprowadzono ich czyszczenie. Dzieła przez lata pozostawały zaniedbane, pomazane graffiti oraz częściowo przesłonięte dziką roślinnością. Akcję porządkowania zainicjowała Kalina Kaczmarek, prowadząca profil styledoctor.pl. Dzięki ogłoszeniu o wydarzeniu w mediach społecznościowych udało jej się zebrać sporą grupę ochotników, którzy w ciągu kilku godzin oczyścili historyczne mozaiki, przywracając im dawny wygląd.
Kompozycje przy ulicy Pawińskiego charakteryzują się abstrakcyjną formą oraz zestawieniem intensywnych podstawowych kolorów, uzupełnionych subtelnymi przejściami tonalnymi. Nawiązują one do twórczości malarzy takich jak Stefan Gierowski czy Wojciech Fangor, wykorzystujących motywy fal i okręgów budujących optyczne efekty. Mozaiki na elewacji hydroforni, w których pojawia się motyw słoneczny, stanowią przykład inspiracji kosmosem i naturą, charakterystycznej dla połowy lat 70. Dzięki zastosowaniu różnorodnych barw płytek ceramicznych, powtarzalny układ dekoracji zyskał indywidualny wyraz i wysoką wartość artystyczną.
źródło: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
zdjęcia z akcji czyszczenia: Marcin Mazur moze_byc
