W zabytkowym dworku w Kuźnicy Grabowskiej, gdzie swoją siedzibę ma Muzeum Elementarza im. prof. Mariana Falskiego, trwa od pewnego czasu gruntowny remont. To jedyne w Polsce muzeum poświęcone historii elementarza i elementarnej edukacji, miejsce wyjątkowe m.in. ze względu na swoją bogatą i unikatową kolekcję oraz związek z autorem najsłynniejszego polskiego podręcznika do nauki czytania. Jego pozycje znają wszyscy, którzy rozpoczynali swoją edukację w czasach PRL-u i wcześniej.
Dworek w Kuźnicy Grabowskiej z pamięcią o Marianie Falskim
Placówka mieści się w dawnym dworku rodziny Oxnerów, z którą związany był profesor Falski, znany jako twórca klasycznego „Elementarza”, z którego uczyły się kolejne pokolenia Polaków. Muzeum zostało powołane do życia w 2021 roku pod nazwą Muzeum Elementarza. W budynku odtworzono atmosferę dawnej szkoły z lat 50. XX wieku. Wśród eksponatów znajdują się m.in. ławki z kałamarzami, tabliczki do pisania, zeszyty, dzienniki i fartuszki szkolne. Zbiory placówki obejmują elementarze wydane od 1910 do 1983 roku, a także przedwojenne podręczniki, świadectwa, przybory szkolne, mundurki harcerskie i fotograficzne pamiątki. Wśród najcenniejszych eksponatów znajduje się „Toruński Elementarz Polski” z 1910 roku oraz wydania książek Falskiego dla szkół wiejskich. Kolekcję uzupełniają elementarze z różnych stron świata, m.in. z Grenlandii, Izraela i Japonii, a także archiwalne czasopisma dziecięce, takie jak „Miś”, „Płomyczek” czy „Świerszczyk”.
Historia dworku w Kuźnicy Grabowskiej
Dworek w Kuźnicy Grabowskiej wzniesiono w XIX wieku jako siedzibę rodziny Oxnerów, znanej ze społecznej i kulturalnej działalności na terenie Wielkopolski. Budynek o klasycystycznych proporcjach z charakterystycznym gankiem i wysokim dachem tworzył centrum życia towarzyskiego okolicy. Po II wojnie światowej obiekt pełnił funkcje oświatowe i administracyjne, z czasem jednak popadł w zaniedbanie. Od momentu utworzenia muzeum rozpoczęto starania o przywrócenie mu dawnego wyglądu, zachowując historyczny układ i architekturę, nadające dworkowi kameralny, szlachecki charakter.
Profesor Marian Falski i jego dzieło
Marian Falski urodził się w 1881 roku w Nadarzynie. Był pedagogiem, psychologiem i działaczem oświatowym. Ukończył studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie przez wiele lat pracował nad metodami nauczania czytania i pisania dzieci. W 1910 roku wydał pierwszy „Elementarz dla szkół wiejskich”, który z czasem stał się najpopularniejszym podręcznikiem w Polsce. Kolejne edycje były dostosowywane do zmian społecznych i językowych, jednak zachowywały prosty układ, przystępny język i ilustracje ułatwiające naukę. „Elementarz” Falskiego to książka-symbol, która przez ponad 70 lat towarzyszyła dzieciom w pierwszych krokach ich edukacji. Sam autor spędzał wiele czasu w Kuźnicy Grabowskiej, gdzie odwiedzał rodzinę żony i pracował nad kolejnymi wydaniami swojego podręcznika. Wspomnienie o jego obecności jest zatem wciąż żywe wśród mieszkańców i pielęgnowane przez muzeum noszące jego imię.
Muzeum Elementarza – miejsce żywej edukacji
Od momentu powstania muzeum stało się lokalnym centrum kulturalnych i edukacyjnych działań. Każdego roku organizowane jest wspólne czytanie „Elementarza” Mariana Falskiego, warsztaty pisania stalówką, spotkania nauczycieli i konferencje poświęcone historii oświaty. Wystawy przygotowywane przez placówkę prezentowano m.in. w Senacie RP, w Muzeum Okręgowym w Koninie oraz w Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego. W 2023 roku muzeum wraz z Urzędem Gminy Kraszewice wydało książkę „600 lat Kuźnicy Grabowskiej 1423–2023”, a w grudniu tego samego roku wspólnie z Radiem Poznań zorganizowało głośne czytanie klasycznego podręcznika Falskiego z udziałem uczniów, nauczycieli i samorządowców. Placówkę odwiedza rocznie około tysiąca osób, a jej działalność objęta jest patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Remont Muzeum Elementarza w Kuźnicy Grabowskiej
Trwający obecnie remont to jedna z największych inwestycji kulturalnych w gminie Kraszewice. Modernizacja obejmuje gruntowną przebudowę i wzmocnienie konstrukcji zabytkowego dworku. Wymieniono już strop, odtworzono zniszczone mury, a także położono nowy dach, na który wraca czerwona dachówka. We wnętrzach zmieniono nieco układ pomieszczeń, aby je lepiej dopasować do ekspozycyjnych i edukacyjnych potrzeb. Po latach ponownie zostanie udostępnione piętro dworku, gdzie powstaną nowe sale wystawowe. Od strony ogrodu stanie przeszklona weranda, która posłuży jako sala konferencyjna i miejsce spotkań. Na front budynku wróci natomiast drewniana altana inspirowana jej historyczną formą, a nowe drewniane okna i drzwi zostaną wykonane według dawnych wzorów.
Remont przy dworku w Kuźnicy Grabowskiej
Równocześnie z remontem dworku są prowadzone prace w otaczającym parku. Projekt zakłada zachowanie jego historycznego układu z wprowadzeniem nowych rekreacyjnych elementów. W centralnej części powstanie altana z paleniskiem, a wzdłuż naturalnie utwardzonych ścieżek pojawią się ławki i miejsca odpoczynku. Całość ma tworzyć przyjazną przestrzeń dla spacerów, warsztatów i plenerowych wydarzeń. W parku rosną wiekowe dęby, wśród nich drzewo nazwane imieniem „Marian”. Przed wejściem do muzeum stoi drewniana rzeźba profesora Falskiego wykonana przez artystę Zdzisława Gotfryda w 2016 roku. To symboliczne przypomnienie o twórcy, który całe swoje życie poświęcił edukacji dzieci i rozwojowi polskiej szkoły.
Nowy rozdział dla Muzeum Elementarza
Po zakończeniu modernizacji Muzeum Elementarza im. prof. Mariana Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej otrzyma nową funkcję i jeszcze większe znaczenie w życiu regionu. Poddany renowacji dworek i odnowiony park staną się miejscem spotkań, refleksji i nauki o historii polskiej edukacji. Placówka zachowa autentyczny charakter dawnego dworu, dostając jednocześnie nowe możliwości prezentowania swojej bogatej kolekcji i prowadzenia edukacyjnych działań.
Źródło: Muzeum Elementarza im. Mariana Falskiego
Czytaj też: Historia | Renowacja | Detal | Elewacja | Muzeum | whiteMAD na Instagramie
