W czeskiej miejscowości Neratov znajduje się zabytek o bardzo ciekawej historii. To jeden z przykładów na to, jak opuszczone świątynie mogą otrzymać nowe życie i ponownie służyć społeczności. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, który przez kilkadziesiąt lat pozostawał w ruinie, został odbudowany i zaadaptowany do współczesnych potrzeb. Nie byłoby to możliwe bez zaangażowania lokalnej wspólnoty i działalności Stowarzyszenia Neratov.
Od ruiny do symbolu odrodzenia
W latach 80. XX wieku czeski duchowny Josef Suchár natrafił podczas wędrówki na ruiny barokowego kościoła w Neratovie. Ówczesna sytuacja polityczna w Czechosłowacji nie sprzyjała odbudowie obiektów sakralnych, mimo to ksiądz złożył przyrzeczenie, że pewnego dnia wróci i przywróci świątyni dawną świetność. Po przemianach ustrojowych w kraju Suchár rozpoczął starania o odbudowę, jednak biskup diecezjalny nie wyraził zgody. Parafia liczyła wówczas zaledwie dwie osoby, co czyniło odbudowę kościoła pozbawioną sensu. Duchowny postanowił zatem, że najpierw odbuduje wspólnotę. Do wyludnionej miejscowości sprowadzono pierwsze rodziny, które opiekowały się dziećmi z niepełnosprawnościami. W 1992 roku powołano do życia Stowarzyszenie Neratov, którego celem stało się przywrócenie życia w regionie i stworzenie miejsca przyjaznego osobom wykluczonym.
Szklany dach nad miejscem modlitwy
Kościół od początku pełnił funkcję centrum wspólnoty. Najpierw prowadzono w nim prace porządkowe, a w 2007 roku rozpoczęto kompleksową renowację. W jej wyniku świątynia otrzymała charakterystyczny szklany dach, który miał symbolicznie łączyć to, co ziemskie, z tym, co duchowe. Oryginalna konstrukcja autorstwa Jiříego Starého i Petra Dostála sprawia, że wnętrze jest wypełnione światłem, a modlitwa, jak zauważył sam proboszcz, „niezatrzymywana przez sklepienia”, może swobodnie „wznosić się ku niebu”.
Historia miejsca i kościoła
Pierwszy drewniany kościół w Neratovie powstał około połowy XVI wieku z inicjatywy osadników niemieckiego pochodzenia. Na początku XVII wieku świątynia została rozbudowana przez właściciela okolicznych dóbr Kryštofa Mauschwitza, który był wyznania luterańskiego. To on podarował kościołowi zachowaną do dzisiaj renesansową chrzcielnicę oraz fundował dzwon z rodowym herbem. Po śmierci fundatora w 1616 roku rozpoczął się proces rekatolizacji, a Neratov zaczął rozwijać się jako miejsce maryjnych pielgrzymek. W 1667 roku rozpoczęto budowę murowanej świątyni, a w latach 1723–1733 wzniesiono barokowy kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Autorstwo projektu przypisuje się czasem Giovanniemu Battisowi Alliprandiemu. Konsekracja nowego kościoła miała miejsce 24 sierpnia 1733 roku.
Neratov – zniszczenie i zapomnienie
Pod koniec II wojny światowej kościół został trafiony radzieckim pociskiem, który wywołał pożar. Płomienie zniszczyły dach, schody na wieże, mechanizm zegara i dzwon. Po 1945 roku rozpoczęto prowizoryczne naprawy, jednak z czasem, w wyniku represji wobec Kościoła i wysiedlenia lokalnej ludności, prace zostały przerwane. W 1957 roku, w pozbawionej opieki świątyni zawaliły się sklepienia, a w latach 60. i 70. planowano rozbiórkę zrujnowanego obiektu. Uratował go jedynie demontaż rokokowych zewnętrznych schodów i ich wywózka do oddalonego o kilkadziesiąt kilometrów zamku Skalka. Na wyburzenie zabrakło wówczas pieniędzy.
Neratov i kościół dziś
Po latach zapomnienia i dewastacji, dzięki zaangażowaniu proboszcza i mieszkańców, kościół został odbudowany i znów pełni funkcję religijną oraz społeczną. Prace rozpoczęto w 2003 roku i etapami trwają do dziś. Od 2011 roku świątynia figuruje na liście miejsc pielgrzymkowych diecezji Hradec Králové, a od 1992 roku jest chroniona jako zabytek kultury Republiki Czeskiej. Stowarzyszenie Neratov prowadzi działalność społeczną na rzecz osób z niepełnosprawnościami i jest największym pracodawcą w regionie. Co ciekawe, orientacja budynku na osi północ-południe sprawia, że w Wigilię Bożego Narodzenia promienie słoneczne o wschodzie słońca padają wprost na tabernakulum.
Źródło: Konserwator Zabytków, neratov.cz
Czytaj też: Architektura sakralna | Czechy | Zabytek | Renowacja | whiteMAD na Instagramie
Kościół w 1975 i obecnie. Fot. Svobodat, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons i Jik jik, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Kościół w 1975 i obecnie. Fot. Svobodat, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons i Marzper, Public domain, via Wikimedia Commons
Wnętrze dawniej i dziś. Fot. neratov.cz i Jik jik, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Kościelny chór przed i po odbudowie. Fot. neratov.cz i Marzper, Public domain, via Wikimedia Commons
