Przy ulicy Strączkowej we Wrocławiu znajduje się zespół mieszkaniowy znany jako Osiedle na Błoniu. Kompleks osobliwych domów powstał na początku lat 20. XX wieku według projektu niemieckiego architekta i urbanisty Ernsta Maya. Dzisiaj, po ponad 100 latach od momentu oddania do użytku, osiedle wciąż zachwyca nietypowymi rozwiązaniami i oryginalnymi bryłami domów, choć czas nie obszedł się z nim łaskawie.
Osiedle na Błoniu we Wrocławiu
Zabudowę Osiedla na Błoniu (niem. Siedlung Oltaschin) wzniesiono na terenach przekazanych gminie przez barona von Richthofen-Boguslavitza, co umożliwiło realizację programu taniego budownictwa społecznego, rozwijanego na Śląsku po I wojnie światowej. Inwestycję sfinansowano ze środków publicznych, przy udziale pracodawców i przyszłych mieszkańców. Prace prowadziły wrocławskie przedsiębiorstwa budowlane pod patronatem organizacji Schlesische Heimstätte. Projekt opracowany w 1921 roku był realizowany pod nadzorem autora Ernsta Maya i został oddany do użytku przed 1924 rokiem.
Koncepcja małego zespołu mieszkaniowego
Projekt powstał w okresie, gdy Ernst May zajmował się problematyką taniego budownictwa i niewielkich zespołów osadniczych. Inspirował się ideą miasta-ogrodu oraz tradycyjnymi układami wsi, dostosowując je do potrzeb budownictwa społecznego. Na wrocławskim Ołtaszynie zaproponował spójny, kameralny układ z centralną przestrzenią wspólną w formie placu, przy racjonalnym wykorzystaniu parcel i ograniczeniu kosztów. Ważnym elementem projektu Maya były ogrody oraz zaplecze gospodarcze, które wpływały na częściową samowystarczalność mieszkańców.
Osiedle na Błoniu we Wrocławiu – układ i architektura
Osiedle na Błoniu ma formę wydłużonego prostokąta z osią wyznaczoną przez ulicę Strączkową i centralnym placem, znanym dziś jako Skwer Kozi Park. W skład zespołu weszło 16 bliźniaczych domów oraz cztery jednorodzinne, rozmieszczone rytmicznie wzdłuż ulicy i wokół placyku. Dwukondygnacyjne budynki z pustaków przykryto wysokimi, falistymi dachami krążynowymi pokrytymi czerwoną dachówką, które stały się znakiem rozpoznawczym osiedla. Indywidualny wyraz nadawały im malowane nad wejściami godła autorstwa berlińskiej malarki Lotte Hartmann, utrzymane w stylistyce art déco.
Zmiany i stan zachowania
Po 1945 roku, a szczególnie po włączeniu Ołtaszyna do granic Wrocławia, rozpoczął się proces stopniowego przekształcania charakteru wiejskiej okolicy. W latach 60. XX wieku większe parcele podzielono na mniejsze i zabudowano je nowymi domami. Taka ingerencja w pierwotny, historyczny zespół, wpłynęła negatywnie na jego integralność i sielski klimat. Na przestrzeni ponad 100 lat od momentu ukończenia inwestycji, zmianom uległy też same domy. Niektóre zniknęły, a inne przebudowano tak, że trudno dostrzec w nich dawną finezję Ernsta Maya. Jej największym wrogiem są modyfikacje brył, zmiana wielkości okien i montaż okien połaciowych. Pomimo tych modernizacji, zasadniczy układ urbanistyczny osiedla pozostał czytelny i pozwala na wyobrażenie sobie dawnej idei. W 2022 roku mieszkańcy Osiedla na Błoniu obchodzili stulecie jego powstania.
Źródło: miejscawewroclawiu.pl, odkrywamyprzedwojennydolnyslask.blogspot.com
Czytaj też: Architektura w Polsce | Osiedle | Wrocław | Historia | whiteMAD na Instagramie
Ołtaszyn w latach 30. XX w. i obecnie. Źródło: Herder Institut – Marburg i Google Earth
Osiedle pod koniec lat 20. XX w. i obecnie. Źródło: Die Form: Zeitschrift für gestaltende Arbeit Bonn&Berlin i Google Maps
Jeden z bliźniaczych domów w 1924 i 2024. Źródło: Siedlungs-Wirtschaft. Blätter für intensiven Kleingartenbau und Siedlung, Jahrgang II, Nr. 11, November 1924 i Google Maps
