Pałac Rembielińskiego przy Alejach Ujazdowskich. Historia warszawskiej rezydencji

·29 czerwca 2025

Aleje Ujazdowskie są jedną z najbardziej prestiżowych ulic w Warszawie i ważną częścią historycznego Traktu Królewskiego. W XIX wieku zaczęły pełnić funkcję eleganckiego bulwaru, przy którym powstawały pałace i kamienice warszawskiej arystokracji i burżuazji. Jednym z takich budynków jest rezydencja stojąca przy Alejach Ujazdowskich 6a, znana jako pałac Rembielińskiego.

Geneza i budowa rezydencji

W 1857 roku ziemianin i przemysłowiec Aleksander Rembieliński zakupił od bankiera Stanisława Lessera działkę przy skrzyżowaniu Alej Ujazdowskich i ulicy Pięknej. Dwa lata później rozpoczął na niej budowę swojej rezydencji, którą zaprojektował włoski architekt Franciszek Maria Lanci. Budynek powstawał w stylu neorenesansowym, jednak Rembieliński nie ukończył inwestycji i sprzedał ją Janowi Kurtzowi i Stanisławowi Radyńskiemu. Ostatecznie Kurtz stał się jedynym właścicielem posesji i prace nad pałacem dokończył w 1865 roku, nadając mu cechy czystego neoklasycyzmu.

Pałac Rembielińskiego i jego architektura

Pałac zaprojektowano w układzie przypominającym skróconą literę „H”. Obiekt składa się z centralnej części i dwóch bocznych skrzydeł, a jego główna fasada jest zwrócona w stronę Alej Ujazdowskich. Wyróżnia ją monumentalny portyk, który tworzy sześć kolumn w porządku korynckim. Całość wieńczy belkowanie i płaski tympanon, a sam portyk podtrzymuje taras, nadając elewacji bardzo elegancki i reprezentacyjny charakter. Symetrycznie rozmieszczone okna podkreślają zaś klasyczne proporcje budynku. Od strony tylnego dziedzińca pałac posiada półkolisty ryzalit z dużymi przeszkleniami, który wprowadza wrażenie lekkości bryły i otwiera ją na otoczenie. Elewacje nieruchomości obłożono jasnym stiukiem i wykończono kamieniem, a całość nakryto płaskim dachem. Charakterystyczne detale zastosowane w projekcie, takie jak korynckie kapitele i gzyms belkowy, są typowe dla klasycyzmu drugiej połowy XIX wieku.

Zmiany właścicieli i nowe funkcje

Pałac w swojej 160-letniej historii kilkakrotnie zmieniał właścicieli. W 1874 roku przeszedł na własność Marii Jankowskiej, a w 1900 roku nabyła go Spółka Akcyjna Wyrobów Bawełnianych Izraela Poznańskiego z Łodzi. W okresie międzywojennym w pałacu funkcjonowała natomiast duńska placówka dyplomatyczna, po czym od 1935 roku właścicielem nieruchomości był Abraham Sojka. W tym samym czasie luksusowy apartament na pierwszym piętrze, z widokiem na park Ujazdowski, zajmował pisarz Tadeusz Dołęga-Mostowicz, autor znanego wszystkim Znachora.

Rezydencja po odbudowie, 1949. Źródło: NAC – Narodowe Archiwum Cyfrowe www.nac.gov.pl/

Pałac Rembielińskiego – zniszczenia wojenne i odbudowa

Podczas II wojny światowej budynek doznał poważnych uszkodzeń. Ucierpiał zarówno w 1939 roku podczas obrony Warszawy, jak i w czasie powstania warszawskiego w 1944 roku. W 1949 roku wypalony budynek został odbudowany według projektu zespołu architektów Wacława Kłyszewskiego, Jerzego Mokrzyńskiego i Eugeniusza Wierzbickiego. W trakcie podnoszenia rezydencji z ruin usunięto pozostałości sąsiednich, również zniszczonych kamienic, dzięki czemu gmach zyskał wolnostojący charakter. Od strony ulicy Matejki zaaranżowano nową elewację, a od Alej Ujazdowskich dobudowano szerokie, reprezentacyjne schody.

Powojenne funkcje i instytucje

Po zakończonej odbudowie w pałacu działała biblioteka i ośrodek szkoleniowy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W późniejszym czasie gmach mieścił Wydział Historii Partii KC PZPR oraz szkołę muzyczną. Następnie swoją siedzibę ulokował tam Zarząd Główny i Zarząd Okręgu Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Od lat 90. XX wieku w pałacu funkcjonuje Zarząd Główny Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych. Działa tam także Press Club Polska. Na elewacji budynku w 1952 roku umieszczono tablicę upamiętniającą atak granatowy przeprowadzony 15 lipca 1943 roku przez żołnierzy Gwardii Ludowej na oddziały szturmowe NSDAP. Znajduje się tam również tablica poświęcona Zygmuntowi Rumlowi, który był polskim dowódcą wojskowym, komendantem VIII Okręgu Wołyń BCh, oficerem Armii Krajowej oraz poetą.

Źródło: otwartawarszawa.pl, spotkaniazzabytkami.pl

Pałac Rembielińskiego w 1927 i 1947. Źródło: NAC – Narodowe Archiwum Cyfrowe www.nac.gov.pl/