Pałac Stjärnorp ma dzisiaj formę malowniczych ruin położonych nad jeziorem Roxen w Szwecji. W czasach swojej świetności rezydencja prezentowała tutejszą odmianę baroku, jednak w 1789 roku spłonęła od uderzenia pioruna i nigdy nie doczekała się odbudowy. Kilka lat temu postanowiono jednak zadbać o wiekowe mury i udostępnić je zwiedzającym. Projekt pracowni Tengbom pozwala lepiej poznać ten niezwykły zabytek.
Pałac Stjärnorp: siedziba rodu Douglasów
Pałac Stjärnorp powstał w latach 1655-1662 z inicjatywy szkockiego arystokraty i feldmarszałka Roberta Douglasa. Projekt przypisuje się Nicodemusowi Tessinowi Starszemu, autorowi Pałacu Drottningholm. Rezydencję uwiecznił również Erik Dahlbergh w wydanym w 1697 roku dziele Suecia Antiqua et Hodierna. Z miejscem wiąże się legenda o Robercie Douglasie i generale Axelu Lilliem, którzy mieli wznieść swoje siedziby tak wysoko, by przesyłać sobie sygnały z najwyższych kondygnacji. Imponująca bryła pałacu odzwierciedlała ambicje wpływowego rodu Douglasów i jego pozycję w XVII-wiecznej Szwecji.
Kamienna rezydencja nad jeziorem
Na rezydencję składał się czteropiętrowy kamienny korpus, wieża od strony ogrodów oraz dwa skrzydła zwrócone ku jezioru Roxen. Budynek wzniesiono z miejscowego kamienia spojonego wapienną zaprawą. We wnętrzach urządzono reprezentacyjne apartamenty, a w jednym ze skrzydeł znajdowała się kaplica z ołtarzem, organami, emporą i wieżą zegarową. Odprawiano w niej nabożeństwa dla okolicznych mieszkańców. Całość otaczał rozległy park z tarasami opadającymi w kierunku jeziora.
Pożar i ponad dwa wieki jako ruina
12 maja 1789 roku w pałac uderzył piorun, który wywołał ogromny pożar. Szalejący żywioł zniszczył główny korpus, dachy oraz wyposażenie. Po tej tragedii odbudowano jedynie skrzydło z kaplicą i zabudowania gospodarcze, natomiast główną część pozostawiono jako ruinę. W 1810 roku dawna kaplica została kościołem parafialnym. Przez kolejne dziesięciolecia mury stopniowo niszczały, a prowadzone w XX wieku prace ograniczały się do podstawowego zabezpieczania najbardziej zagrożonych fragmentów.
Konserwacja zamiast odbudowy
W 2012 roku właściciele majątku ogłosili konkurs na adaptację i wyeksponowanie ruin. Zwyciężyła pracownia Wikerstål Arkitekter, która po dołączeniu do Tengbom doprowadziła projekt do realizacji w latach 2014-2022. Na obiekcie pojawiła się nowa więźba dachowa z drewna pozyskanego z lasów należących do majątku, korony murów osłonięto ołowianą blachą, okna zamknięto laminowanym szkłem, a wejścia wyposażono w dębowe drzwi. Zawaloną środkową ścianę zastąpił z kolei nowy układ belek wsparty na stalowych słupach osłoniętych drewnem.
Pałac Stjärnorp dzisiaj
W ruinach pojawiły się też nowe schody i pomosty z drewna, stali odpornej na warunki atmosferyczne i mosiężne poręcze. Powstały również eliptyczne spiralne schody w wieży i samonośne schody w wielkiej sali. Przeprowadzone prace zahamowały degradację zabytku i umożliwiły udostępnienie go odwiedzającym, bez dosłownego odtwarzania utraconej XVII-wiecznej rezydencji. Nowe elementy wyraźnie odróżniają się od tych historycznych i w razie potrzeby mogą zostać usunięte bez naruszania wiekowych murów.
projekt: Tengbom
lokalizacja: Linköping, Szwecja
zdjęcia: Felix Gerlach
Czytaj też: Historia | Pałac | Renowacja | Podróże | Szwecja | Ciekawostki
