Pałac Tarłów w Podzamczu Piekoszowskim trwa w stanie ruiny już od ponad 200 lat. Dawniej wspaniała świętokrzyska rezydencja, dziś intryguje masywną bryłą pozbawioną dachów, okien, drzwi i większości stropów. Architekt Michał Szymankiewicz postanowił po raz kolejny tchnąć życie w zrujnowany zabytek, korzystając z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Dzięki jego zaangażowaniu możemy zobaczyć, jak dziś mogłaby wyglądać ta wspaniała, XVII-wieczna posiadłość.
Cyfrowa rekonstrukcja dawnej rezydencji
Michał Szymankiewicz opracował serię wizualizacji, które odtwarzają przypuszczalny wygląd pałacu sprzed okresu jego powolnego upadku. Wcześniej stworzył podobne obrazy dla Zamku Krzyżtopór, o których pisaliśmy TUTAJ. Tym razem prace architekta skoncentrowały się na bryle, elewacjach, dachu i otoczeniu rezydencji Tarłów. Autor sięgnął po dostępne opracowania, zestawiając je z możliwościami współczesnych narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Efektem jest autorska interpretacja, która nie aspiruje do miana stuprocentowo wiernej rekonstrukcji, lecz stanowi wariację na temat możliwego wizerunku obiektu w jego pierwotnej formie.
Pałac Tarłów w Podzamczu Piekoszowskim
Powstanie pałacu wiąże się z osobą Jana Aleksandra Tarły, wojewody lubelskiego i przedstawiciela wpływowego rodu herbu Topór. Budowę datuje się na połowę XVII wieku, najpewniej na lata 1645-1655, a autorem projektu był najprawdopodobniej Tomasz Poncino. To włoski architekt działający w Polsce, twórca m.in. pałacu biskupów krakowskich w Kielcach. W tradycji funkcjonuje anegdota o sporze z biskupem krakowskim Jakubem Zadzikiem, który miał odmówić wizyty u Tarły. Odpowiedzią magnata na ten dyshonor miało być wzniesienie rezydencji dorównującej kieleckiemu pałacowi duchownych. Wiarygodność tej opowieści pozostawia wiele wątpliwości, lecz nie umniejsza jej popularności w przekazach.
Architektura i układ przestrzenny XVII-wiecznej rezydencji
Rezydencję wzniesiono na niewielkim wyniesieniu otoczonym niegdyś mokradłami i stawami. Dwukondygnacyjny korpus otrzymał cztery narożne baszty o sześciobocznej formie, które pełniły reprezentacyjną funkcję. Układ wnętrz miał natomiast symetryczny charakter, z szeroką sienią na parterze oraz efektownym pomieszczeniem na piętrze. Główną fasadę wyróżniał dziewięcioosiowy podział i arkadowa loggia w przyziemiu. Do budowy pałacu użyto kamienia wapiennego i cegły, natomiast ozdobne detale wykonywano z piaskowca. Całość otaczał okazały ogród.
Pożar pałacu początkiem końca zabytku
Po śmierci fundatora majątek przechodził w ręce kolejnych przedstawicieli rodu Tarłów, a następnie innych właścicieli. Wśród nich znalazł się m.in. Florian Andrzej Tarło, rotmistrz kawalerii narodowej, oraz późniejsi dziedzice związani z rodziną Sosnowskich. W XIX wieku obiekt znajdował się już w złym stanie technicznym, co potwierdzają opisy z epoki wskazujące na nieszczelne pokrycie i częściowo opuszczone wnętrza. Pożar z końca lat 50. tego stulecia dopełnił dzieła zniszczenia. Żywioł strawił dach oraz znaczną część wnętrz, znacznie przyspieszając ogólną degradację barokowej rezydencji. Kolejne zmiany właścicieli nie sprzyjały odbudowie, dlatego obiekt stopniowo tracił funkcję mieszkalną, aż w końcu został zupełnie porzucony.
Pałac Tarłów – upadek
Pozostawiony bez opieki pałac ulegał dalszemu niszczeniu, teraz już nie tylko przez czynniki atmosferyczne, ale i szabrowników. Ci rozkradali jego architektoniczne dekoracje czy elementy wykończenia, aby zamontować je w innych obiektach w okolicy, m.in. w kościołach i ziemiańskich rezydencjach. W XX wieku podejmowano próby zabezpieczenia ruin, w tym dzięki działaniom architekta Romualda Kozłowskiego, który przeprowadził częściowy remont i zabezpieczył fragmenty parteru prowizorycznym dachem. Po jego śmierci inicjatywa ratunku pozostałości pałacu nie znalazła kontynuatora. W latach 50. i 60. powrócono do konserwacji obiektu, jednak w ograniczonym zakresie. Mimo wszystko wykonane prace pozwoliły utrwalić część murów wraz z ocalałymi detalami
Stan obecny i wizualizacje Michała Szymankiewicza
Do dziś zachowała się trwała ruina z czytelnym układem przestrzennym i fragmentami zdobień, w tym kamiennymi obramieniami otworów i gzymsami. W ostatnich latach uregulowano kwestie własnościowe, co otwiera drogę do dalszych działań przy obiekcie, takich jak zabezpieczenie murów i uporządkowanie terenu. W tym kontekście wizualizacje Michała Szymankiewicza pozwalają wyobrazić sobie dawną skalę i formę rezydencji, a jednocześnie stanowią narzędzie popularyzacji wiedzy o zabytku, którego pierwotny wygląd jest już nieco mniej zagadkowy.
Źródło: zamkipolskie.com
Wizualizacje: arch. Michał Szymankiewicz
Czytaj też: Pałac | Historia | Architektura w Polsce | Ciekawostki | whiteMAD na Instagramie
Pałac Tarłów obecnie i na wizualizacjach. Źródło: zamkipolskie.com i arch. Michał Szymankiewicz
