Pałac w Rybieńcu. Zabytek uratowano w ostatniej chwili

Rybieniec to niewielka miejscowość w gminie Kiszkowo w powiecie gnieźnieńskim. Wzniesiony tutaj na początku XX wieku pałac przez wiele lat pełnił rolę głównej siedziby majątku ziemskiego należącego do rodziny von Wendorff. Po II wojnie światowej budynek przejęło państwo i wtedy też zaczął się jego powolny upadek. Dopiero w 2008 roku bardzo zaniedbany obiekt znalazł nowego właściciela. Przedsiębiorca Mieczysław Trzeciak przywrócił mu dawny wygląd i ponownie otworzył dla gości. Dzisiaj Pałac w Rybieńcu, potocznie nazywany również dworem, tętni życiem jak 100 lat temu.

Historia Rybieńca i majątku

Najstarsze informacje dotyczące okolicy odnoszą się do wsi Rybno Małe, odnotowanej w źródłach już w XIV wieku. Dzisiejsza nazwa Rybieniec pojawiła się dopiero w okresie międzywojennym. Wcześniej używano różnych określeń, między innymi Rybno Sawickie czy Rybienko. Przez stulecia dobra te pozostawały w rękach wielu rodów szlacheckich. W dokumentach pojawiają się między innymi Rybieńscy, Koszuccy, Niemojewscy, Zebrzydowscy oraz Przanowscy. W XVIII wieku majątek należał do Franciszka Bojanowskiego, a później do kolejnych właścicieli związanych z okoliczną szlachtą. W XIX stuleciu dobra ponownie przechodziły z rąk do rąk, aż w 1874 roku zostały sprzedane w drodze przymusowej licytacji. Pod koniec tego samego wieku gospodarstwo obejmowało kilkaset hektarów pól, łąk i lasów oraz zabudowania folwarczne.

Początki rezydencji rodu von Wendorff

Nowy etap w dziejach Rybieńca rozpoczął się w 1902 roku. Wówczas majątek kupił Wilhelm Wendorff, urzędnik gospodarczy związany z powiatową administracją. Kilka lat później mężczyzna przekazał dobra swojemu najmłodszemu synowi, Friedrichowi. Młody właściciel zamieszkał w istniejącym jeszcze wówczas dworze z XIX wieku. Wkrótce zapadła decyzja o wzniesieniu nowej rodowej siedziby. Budowę rozpoczęto w 1914 roku. Prace trwały kilka lat i zakończyły się około 1918 roku. Wtedy Friedrich Wendorff wraz z żoną Gertrudą wprowadził się do nowej rezydencji.

Pałac w Rybieńcu – architektura

Pałac w Rybieńcu reprezentuje formy późnego historyzmu z odwołaniami do architektury barokowej i klasycystycznej. Budynek wzniesiono z cegły, na planie prostokąta, z kilkoma wysuniętymi częściami elewacji. Bryła ma jedną kondygnację oraz piętro ukryte w wysokim, mansardowym dachu pokrytym dachówką. Frontową fasadę tworzy kompozycja z centralnym ryzalitem mieszczącym główne wejście. Portal zamknięto półkoliście i ujęto profilowanym obramieniem z pilastrami podtrzymującymi balkon. Tylna elewacja posiada dwa wysunięte skrzydła oraz przeszkloną werandę. Całość ustawiono na wzniesieniu ponad skarpą jeziora Rybno Małe, dzięki czemu rezydencja dominuje w krajobrazie okolicy.

Wnętrza rezydencji

Układ pomieszczeń zachował w dużej mierze pierwotną kompozycję. W centrum parteru znajduje się reprezentacyjna sień prowadząca do głównego salonu. Po jej bokach ulokowano kolejne pokoje o reprezentacyjnych i prywatnych funkcjach. Do dziś przetrwało sporo elementów wyposażenia z okresu międzywojennego. Należą do nich drewniane schody z tralkową balustradą, ceramiczne okładziny kominków czy dekoracyjne piece kaflowe. Ciekawostkę stanowi ukryte przejście prowadzące z gabinetu właściciela do dawnej kancelarii. W części zachodniej znajdowały się prywatne apartamenty właściciela, a na poddaszu pokoje mieszkalne. W piwnicach mieściło się natomiast kuchenne i gospodarcze zaplecze.

Park i zabudowania gospodarcze

Rezydencję otacza park krajobrazowy o powierzchni ponad trzech hektarów. Założenie powstało jeszcze w połowie XIX wieku, zanim powstał obecny pałac. Rosną tu między innymi dęby, kasztanowce, klony, jesiony i brzozy. Park uzupełnia jezioro Rybno Małe, które stanowi ważny element przestrzennej kompozycji całego zespołu. W okresie międzywojennym funkcjonował tutaj również rozbudowany folwark. Na jego terenie znajdowały się stajnie, obory, chlewnie, magazyny zboża oraz mleczarnia. Gospodarstwo specjalizowało się w hodowli bydła oraz uprawie roli na kilkuset hektarach ziemi.

Lata wojny i kres dawnego majątku

Spokojne życie rodziny Wendorffów w Rybieńcu zakończyły wydarzenia II wojny światowej. Pod koniec 1944 roku właściciele otrzymali wiadomość o śmierci najmłodszego syna, poległego na froncie wschodnim. Wkrótce potem zginął również drugi z synów. Na początku 1945 roku małżeństwo opuściło majątek, gdy do okolicy zbliżał się front. Wkrótce później do Rybieńca wkroczyły oddziały Armii Czerwonej. Pałac został splądrowany, a część wyposażenia uległa zniszczeniu. Właściciel jeszcze przed wyjazdem ukrył część cennych przedmiotów na terenie majątku.

Pałac w Rybieńcu i losy po 1945 roku

Po wojnie dobra ziemskie przejęła Polska Ludowa. Na terenie folwarku powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne podporządkowane zakładowi w Rybnie Wielkim. Wnętrza opuszczonej rezydencji Wendorffów podzielono na mieszkania dla pracowników gospodarstwa. Wcześniej z budynku usunięto większość cennych elementów wyposażenia. Przez kolejne dziesięciolecia pałac funkcjonował w zmienionej roli, a jego stan techniczny stopniowo się pogarszał. Dopiero przemiany ustrojowe końca XX wieku przyniosły możliwość sprzedaży majątku osobie prywatnej, a tym samym ratunku jej pozostałości.

Ratunek i nowe życie rezydencji

Przełom nastąpił w 2008 roku, kiedy pałac wraz z parkiem kupił nowy właściciel. Zakochał się w Rybieńcu od pierwszego wejrzenia, dlatego niebawem rozpoczął prace remontowe i zakrojone na bardzo szeroką skalę. W ramach przywrócenia pałacowi życia odtworzono wiele elementów wystroju wnętrz oraz odnowiono te zachowane, uporządkowano park ze stawem oraz przywrócono reprezentacyjny wygląd całego zespołu. W trakcie prac pojawiły się także pewne zmiany w bryle budynku. Od strony jeziora powstała duża restauracyjna sala z tarasem na piętrze, dopasowana do istniejącej kompozycji obiektu

Pałac w Rybieńcu dzisiaj

Obecnie odnowiona rezydencja ponownie przyciąga gości. W dawnych piwnicach działa restauracja, a część pomieszczeń służy jako przestrzeń noclegowa i eventowa. Właściciel Mieczysław Trzeciak stopniowo uzupełnia wyposażenie, starając się przywrócić atmosferę sprzed 100 lat. Pałac w Rybieńcu prezentuje dzisiaj jeden z ciekawszych przykładów ziemiańskich rezydencji w tej części Wielkopolski. Po latach zaniedbań odzyskał dawną elegancję i ponownie świadczy o bogatej historii regionu.