Pałac w Wace Trockiej to rezydencja położona na obrzeżach Wilna. Imponujące założenie powstało z inicjatywy rodziny Tyszkiewiczów w II poł. XIX w. Architektura posiadłości była inspirowana warszawskim Pałacem na Wyspie w Łazienkach Królewskich, co można dostrzec głównie we frontowej elewacji. Burzliwe dzieje majątku, zniszczenia i późniejsze konserwacje sprawiły, że pałac zajmuje dzisiaj ważne miejsce w historii regionu.
Pałac w Wace Trockiej wzorowany na Łazienkach
Historia majątku ma swoje początki już w średniowieczu, jednak obecny pałac powstał w latach 1876-1880 z inicjatywy hrabiego Jana Witolda Tyszkiewicza. Kilkadziesiąt lat wcześniej jego ojciec, Józef Tyszkiewicz herbu Leliwa, kupił Wakę od Ludwika Dąbrowskiego. Tamtejszy drewniany dwór zastąpiła wówczas nowa rezydencja. Projekt przygotował Leandro Marconi, architekt działający w Królestwie Polskim. Inspiracją był dla niego Pałac na Wyspie w Łazienkach Królewskich, jednak Włoch stworzył swoją autorską interpretację nadwiślańskiego klasycyzmu. Podobieństwa do warszawskiego zabytku można dostrzec w kompozycji środkowej części frontowej elewacji, belwederu na dachu i innych mniejszych elementów. Tył to z kolei całkowita kreacja Marconiego – dużo bardziej wystawna niż stołeczny wzór.
Polski rodowód i wybitni twórcy
Związki rezydencji w podwileńskiej Wace Trockiej z Polską to w rzeczywistości coś znacznie więcej niż inspiracja Łazienkami. W drugiej połowie XIX wieku Pałac na Wyspie, dawna siedziba ostatniego króla Rzeczypospolitej Stanisława Augusta Poniatowskiego, uchodził za wzór elegancji i dobrego smaku, dlatego jego architektura była chętnie naśladowana przez arystokrację. Spokrewnieni z królem Tyszkiewiczowie świadomie wybrali właśnie ten model dla swojej nowej siedziby w Wace Trockiej. W okresie międzywojennym majątek znajdował się w granicach II Rzeczypospolitej, a jego właściciel Jan Michał Tyszkiewicz był posłem na Sejm oraz aktywnym społecznym i gospodarczym działaczem na Wileńszczyźnie, czym zasłużył się dla regionu.
Pałac w Wace Trockiej i jego walory
Pałac w Wace Trockiej reprezentuje historyzm z przewagą klasycyzmu, uzupełnionego neogotyckimi i eklektycznymi motywami. Rzeźby na elewacji (zaginęły w czasie II wojny światowej) wykonał warszawski artysta Ludwik Kucharzewski, natomiast wnętrza słynęły z bogatego wyposażenia i cennej biblioteki. W skład zespołu wchodzą kaplica, dzwonnica, dawne zabudowania gospodarcze oraz ceglany mur z ozdobnymi bramami. W 1970 roku w pałacu odkryto bogato rzeźbione, intarsjowane stropy ukryte pod powojenną okładziną. Ich konserwację i odtworzenie umożliwiła dokumentacja z Warszawy. 23-hektarowy park otaczający rezydencję zaprojektował francuski architekt krajobrazu Édouard André, tworząc kompozycję z alejami, stawami i rzeczką Waką.
Wojna, zniszczenia i nowe życie
Czarne chmury nadciągnęły nad majątek wraz nadejściem 1939 roku. Jan Michał Tyszkiewicz zginął 31 maja w katastrofie lotniczej podczas powrotu z Międzyrzeca Podlaskiego. Po ataku Niemiec i Związku Radzieckiego na Polskę we wrześniu tego samego roku, wdowa Anna Tyszkiewicz wraz z dziećmi opuściła pałac i wyjechała do Anglii. W obiekcie ulokowała się wówczas sowiecka komenda wojskowa, która niemal całkowicie rozgrabiła bogate wyposażenie. W latach 1941-1944 działała tam z kolei holenderska szkoła rolnicza, a po wojnie majątek przekształcono w kołchoz. Następnie obiekt przejęły instytucje związane z litewskim rolnictwem. W czasie powojennych remontów udało się przywrócić pałacowi część dawnego wystroju wnętrz, jednak bezpowrotnie zniknęły rzeźby, meble, tkaniny, obrazy oraz wiele innych, bezcennych elementów.
Pałac w Wace Trockiej i „Trakų Vokės dvaro sodyba”
Na początku lat 90. XX wieku pałac opustoszał i przez 10 lat pozostawał bez gospodarza. W 2002 roku przekazano go Związkowi Szlachty Litewskiej, który utworzył tam Centrum Kultury Dworskiej organizujące wystawy, koncerty i historyczne wydarzenia. Od 2014 roku zespołem zarządza instytucja „Trakų Vokės dvaro sodyba”, prowadząca działania na rzecz renowacji pałacu i parku. Niedawno rezydencja przeszła kompleksowy remont, odzyskując w ten sposób część swojego dawnego blasku. Obecnie jest dostępna dla zwiedzających, gości przeróżne wydarzenia i uroczystości oraz przypomina o związkach Polaków z Wileńszczyzną.
źródło: vokesdvaras.lt, lietuvos.dvarai.lt
Czytaj też: Wilno | Litwa | Renowacja | Historia | Pałac | whiteMAD na Instagramie
