Rynek Główny w Krakowie ozdobi nowa fontanna. 9 czerwca 2026 roku rozstrzygnięto konkurs architektoniczny, w którym zwyciężyła koncepcja „Palimpsest wody”. Przygotował ją Michał Gdak we współpracy z Eweliną Gdak. Ich projekt zastąpi dotychczasową fontannę „Kryształ”.
Konkurs na krakowską fontannę
W konkursie architektonicznym zwyciężyła praca Michała Gdaka we współpracy z Eweliną Gdak, którzy reprezentują Gdak Studio z Kielc. Drugą nagrodę otrzymała pracownia DDL Architekci, a trzecią Dominik Przygodzki. Jury oceniało trzy finalne koncepcje wyłonione spośród 28 zgłoszeń. W uzasadnieniu zwrócono uwagę na sposób interpretacji historii miasta poprzez narrację warstw hydrologicznych map oraz próbę przekształcenia kartografii w przestrzenne doświadczenie, dostępne dla użytkowników krakowskiego Rynku.
„Palimpsest wody” – nowa fontanna na krakowskim Rynku
Zwycięska koncepcja prezentuje rzeźbiarską platformę o wymiarach 10 × 10 metrów, z centralną częścią z patynowanego brązu o polu 5 × 5 metrów, osadzoną w kamiennym otoczeniu z granitu. Woda nie tworzy tutaj klasycznych strumieni, lecz rozlewa się po nieregularnej, falującej powierzchni, spływając cienkimi warstwami i mikrospadami do płytkiej niecki. Projekt Michała Gdaka odwołuje się do idei palimpsestu, czyli wielokrotnie zapisywanego i ścieranego tekstu, którego wcześniejsze warstwy pozostają częściowo widoczne. W tym ujęciu Kraków jest zapisem kolejnych zmian w hydrologii układu Wisły i dawnych wodnych cieków. Następnie został przełożony na relief z brązu powstały z nałożenia historycznych map.
Forma, materia i koszt realizacji
Autorzy nie chcieli projektować kolejnego nudnego obiektu. W swojej koncepcji poszli w stronę horyzontalnej kompozycji przypominającej fragment ukształtowania terenu. Widowiskiem ma tutaj być ruch wody po pofalowanej płaszczyźnie i dźwięk, który pojawi się w wyniku jej przepływu. „Palimpsest wody” zastąpi obecną fontannę „Kryształ”, która znajduje się pomiędzy Sukiennicami a Kościołem Mariackim. To jedna z najbardziej chronionych przestrzeni urbanistycznych w Polsce. Koszt inwestycji oszacowano na 4,5 mln zł brutto, a wynagrodzenie za dokumentację projektową i nadzór autorski ma nie przekroczyć 500 tys. zł brutto. Zakończenie prac budowlanych jest planowane na koniec 2027 roku.
Od „kanapy Zina” po „Palimpsest wody”
Historia wodotrysku przed Kościołem Mariackim sięga lat 60. XX wieku. Właśnie wtedy w tym miejscu powstała modernistyczna fontanna prof. Wiktora Zina, potocznie nazywana „kanapą Zina”. Była to niska kompozycja z granitowych basenów, obecna w przestrzeni Rynku do 2005 roku, kiedy została zdemontowana w związku z przebudową i pracami przy podziemnej trasie muzeum. Po renowacji przeniesiono ją do Parku im. Anny i Erazma Jerzmanowskich. W 2010 roku zastąpił ją „Kryształ”, czyli szklano-stalowa konstrukcja oświetlana systemem LED, zaprojektowana po konkursie z 2008 roku. Instalacja umożliwiała również wizualny kontakt z ekspozycją podziemi Rynku. Z czasem pojawiły się jednak problemy z konserwacją i wydajnością, dlatego w 2023 roku obiekt wyłączono z użytkowania i pomyślano o następcy „Kryształu”. „Palimpsest wody” będzie kolejnym rozdziałem w 60-letniej historii tego fragmentu Krakowa.
projekt: michalgdak.com
Czytaj też: Architektura w Polsce | Kraków | Place, Skwery, Parki | Metamorfoza | Ciekawostki
