Co roku w lutym kalifornijskie Palm Springs zmienia się w mekkę fanów architektury i designu. Zazwyczaj spokojny kurort staje się wówczas celem podróży turystów z całego świata, którzy mają okazję zobaczyć najważniejsze zabytki modernistycznej architektury podczas festiwalu „Modernism Week”. Co tak naprawdę wyróżnia Palm Springs i dlaczego jest to tak ważne miasto dla świata architektury?
tekst: ALICJA WOJCIECHOWSKA
Pustynia, szkło i stal w Palm Springs
Palm Springs to miejscowość wypoczynkowa, położona w południowej części stanu Kalifornia, w dolinie Coachella Valley. Sławę zyskała w połowie XX wieku dzięki gwiazdom Hollywood, które zaczęły wybierać to miejsce jako idealną lokalizację pod swoje zimowe wille wakacyjne. Dlaczego akurat tam? Nazwa Palm Springs wywodzi się od gorących źródeł, które zostały odkryte w okolicznych kanionach, oraz rosnących tam charakterystycznych palm Washingtonia filifera (Waszyngtonia nitkowata). To połączenie stworzyło leczniczy mikroklimat, stanowiący swego rodzaju oazę na kalifornijskiej pustyni, idealną do wypoczynku.
Klimat i krajobraz, który przyciągnął do Palm Springs elity Kalifornii, stał się inspiracją do stworzenia tam nowego nurtu architektonicznego określanego mianem „Desert Modernism”. Mid-century modern zyskał tu swoją pustynną odnogę, między innymi dzięki architektom takim jak Richard Neutra, Donald Wexler czy Albert Frey. Ich wizja modernizmu w Palm Springs charakteryzowała się lekkością form i materiałów, co doskonale współgrało z surowym, pustynnym otoczeniem. Królowały aluminium i szkło, a drewniane akcenty ocieplały wnętrza willi. Większość domów zachowała się w bardzo dobrym stanie do dziś i niezmiennie przyciąga pasjonatów architektury i designu.
Na trasie wizyty
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych modernistycznych willi Palm Springs jest Kaufmann Desert House — dom zaprojektowany w 1946 roku przez Richarda Neutrę na zamówienie biznesmena Edgara J. Kaufmanna. Tego samego, który zlecił Frankowi Lloydowi Wrightowi budowę słynnego Fallingwater w Pensylwanii.
Kaufmann Desert House to lekka bryła oparta na pionowych aluminiowych żaluzjach chroniących przed upałem oraz dużych przeszkleniach zacierających granicę między ogrodem a wnętrzem. Założeniem architekta było podkreślenie relacji między budynkiem a otaczającym go pustynnym krajobrazem. Dom stał się wizytówką Palm Springs i w pewnym sensie wyznaczył cechy pustynnego modernizmu, które można obserwować w późniejszych realizacjach na terenie miejscowości.
Podczas wizyty w Palm Springs nie można pominąć Frey House II. Ten dom, o powierzchni zaledwie 74 m kw., to projekt Alberta Freya, zaprojektowany jako dom własny architekta. Osadzony jest na szczycie skały, a w momencie budowy był najwyżej położonym budynkiem mieszkalnym w Palm Springs. Ideą architekta było zaprojektowanie domu, który będzie mieć jak najmniejszy wpływ na otaczające go środowisko. Także tutaj aluminium i szkło stanowią podstawę konstrukcji domu, a skała, na której jest on osadzony, stanowi integralną część wnętrza, oddzielając część dzienną od sypialnianej, z której rozpościera się imponujący panoramiczny widok na cały kurort.
Albert Frey jest autorem wielu realizacji w Palm Springs, jednak jedna z nich jest nietypowa. To stacja benzynowa Tramway zlokalizowana przy północnym wjeździe do miasta, która miała być pierwszym budynkiem, widzianym przez przyjeżdżających do miasta. Jej forma, z charakterystycznym wspornikowym, trójkątnym zadaszeniem, przypomina samolot podrywający się do startu. Stacja została zbudowana w 1965 roku i na stałe wpisała się nie tylko w panoramę miasta, ale i podręczniki do historii architektury. Obecnie przekształcona została w budynek publiczny i pełni funkcję punktu informacji turystycznej.
Domy prywatne w Palm Springs to jednak nie tylko drogie wille. Architekt Donald Wexler zaprojektował w kurorcie osiedle przystępnych cenowo domów prefabrykowanych z elementów stalowych i szklanych. Uważał, że warunki pustynne idealnie nadają się do budowania domów modułowych ze stali, których budowa może trwać krócej niż 30 dni. Stal była odporna na intensywne pustynne słońce i wiatr, a co istotne, była wówczas materiałem relatywnie tanim.
Konstrukcja takich domów opierana była na betonowym fundamencie, na który opuszczano dźwigiem gotową łazienkę i kuchnię, stanowiące centralny rdzeń budynku. Następnie obudowywano go lekkimi metalowymi ścianami pozostałych pomieszczeń oraz jednym z trzech dostępnych projektów gotowych dachów. Wexler nie mógł jednak przewidzieć gwałtownego wzrostu cen stali, który doprowadził do zakończenia projektu realizacji tanich domów modułowych po ukończeniu zaledwie siedmiu konstrukcji.
Modernism Week w Palm Springs
Przedstawione przykłady to jedynie niewielki fragment imponujących realizacji architektonicznych w Palm Springs. Całe miasto wypełniają niezwykłe domy wybudowane w stylu pustynnego modernizmu. Co roku w lutym odbywa się w mieście festiwal architektury modernistycznej „Modernism Week”, podczas którego można zwiedzić wnętrza wielu willi oraz wziąć udział w inspirujących wydarzeniach towarzyszących, takich jak wykłady czy spotkania z artystami i historykami architektury. Tegoroczna edycja odbywa się w dniach od 12 do 22 lutego, a podczas tych jedenastu dni festiwalu turyści mają dostęp do ponad 400 różnorodnych atrakcji. Jest to bez wątpienia „must-visit” dla fana architektury.
_
Alicja Wojciechowska – historyczka architektury i archeolożka, specjalizująca się w architekturze Polski międzywojennej. Absolwentka Bartlett School of Architecture (UCL), gdzie ukończyła z wyróżnieniem studia magisterskie z historii architektury, oraz archeologii na Uniwersytecie Warszawskim. Interesuje ją rewitalizacja zabytków i popularyzacja wiedzy o architekturze wśród młodych odbiorców. W badaniach zajmuje się m.in. znaczeniem architektury kolejowej II RP oraz zjawiskiem multiple modernities.
Czytaj też: Stany Zjednoczone | Podróże | Polecane | Modernizm | whiteMAD na Instagramie
