Sześć ceramicznych mozaik zdobiących pawilony handlowe oraz część usługową bloku przy al. Floriana Kobylińskiego 2, 4, 6 i 14 w Płocku zostało wpisanych do rejestru zabytków województwa mazowieckiego. To ważne wyróżnienie dla cennych realizacji z początku lat 70., uznawanych dziś za wartościowe dzieła polskiej sztuki architektonicznej okresu PRL. Mozaiki z Osiedla Tysiąclecia są dość unikatowe w skali województwa.
Cenne dzieła Zbigniewa Brodowskiego
Mozaiki powstały w latach 1971-1972 podczas budowy Osiedla Tysiąclecia. Ich autorem był Zbigniew Brodowski, wybitny artysta specjalizujący się w wielkoformatowych dekoracjach architektonicznych. Kompozycje wykonano z ceramicznych, szklanych oraz metalizowanych płytek, dzięki czemu powierzchnie zmieniają swój wygląd wraz z padającym światłem. Badacze dostrzegają w tych abstrakcyjnych układach inspiracje Wisłą, żaglami, rybami oraz portowymi tradycjami Płocka. Na Mazowszu zachowało się niewiele podobnych realizacji, co dodatkowo podnosi ich wartość.
Mozaiki z Osiedla Tysiąclecia – sztuka architektury
W okresie PRL mozaiki pełniły znacznie szerszą rolę niż zwykła dekoracja elewacji. Powstawały równolegle z projektami budynków i od początku traktowano je jako nieodłączny element tej architektury. Największą popularność zdobyły w latach 60., 70. i 80., kiedy ozdabiały szkoły, domy kultury, hotele, restauracje, pawilony handlowe, obiekty administracyjne czy zakłady przemysłowe. Współpraca architektów z plastykami i ceramikami pozwalała tworzyć spójne kompozycje, które ożywiały surowe modernistyczne elewacje, dodając im koloru, rytmu i indywidualnego sznytu.
Ręczna praca i niepowtarzalne kompozycje
Każda realizacja powstawała od podstaw dla konkretnego budynku. Artyści przygotowywali autorskie projekty, dobierali materiały i układ płytek z myślą o proporcjach elewacji oraz sposobie odbijania światła. Do wykonania wykorzystywano przede wszystkim szkliwioną ceramikę, a czasem również szkło, kamień czy fragmenty lastryka. Poszczególne elementy formowano i wypalano ręcznie, po czym montowano na ścianach lub w prefabrykowanych panelach. Dzięki nieregularnym kształtom powierzchnie nabierały głębi i zmiennego efektu zależnego od pory dnia.
Mozaiki z Osiedla Tysiąclecia – uznanie dla dziedzictwa
Z biegiem czasu mozaiki z drugiej połowy XX wieku zaczęto traktować jako detal bez większej wartości. W efekcie wiele z nich zniknęło podczas remontów i termomodernizacji. Dzisiaj konserwatorzy coraz częściej dostrzegają ich artystyczną i historyczną wartość. Wpis płockich kompozycji do rejestru zabytków zapewnia im ochronę oraz podkreśla ich znaczenie dla historii miasta i powojennej architektury. To zarazem wyraz uznania dla epoki, w której sztuka towarzyszyła mieszkańcom na co dzień, wychodząc poza galerie i muzea.
Źródło: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Zdjęcia: WUOZ w Warszawie
