W południowej części Warszawy od niedawna stoi prawosławna cerkiew św. Sofii Mądrości Bożej. Świątynia od początku była pomyślana jako współczesne nawiązanie do bizantyjskiej architektury, a jej czytelne odniesienia do meczetu Hagia Sophia w Stambule sprawiły, że szybko zaczęła być określana polskim odpowiednikiem słynnej świątyni Konstantynopola. Budynek zawiera historyczne inspiracje i aktualne rozwiązania, tworząc jeden z najbardziej oryginalnych i rozpoznawalnych sakralnych obiektów we współczesnej Warszawie.
Polska Hagia Sophia – lokalizacja i okoliczności powstania
Cerkiew znajduje się w ursynowskiej części miasta, na osiedlu Jeziorki Południowe przy ulicy Puławskiej 568. Teren pod inwestycję został nabyty przez Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny po uzyskaniu rekompensaty za nieruchomość utraconą po wojnie na Woli. Budowę poprzedziły przygotowania rozpoczęte w 2015 roku. W tym samym roku patriarcha Konstantynopola Bartłomiej poświęcił kamień węgielny. Lokalizacja na obrzeżach Ursynowa była przemyślanym wyborem, ponieważ w tej części miasta mieszka duża grupa prawosławnych wiernych. Nowy obiekt zaczął również wpływać na rozwój okolicy, stając się rozpoznawalnym elementem lokalnego krajobrazu. W miarę postępów budowy wokół cerkwi zaczęła koncentrować się aktywność parafialna.
Projekt cerkwi św. Sofii Mądrości Bożej
Autorem projektu jest architekt Andrzej Markowski z Warszawy. Świątynia została zaplanowana jako swobodna interpretacja tradycyjnych bizantyjskich form. Odwołania do Hagii Sophii są wyraźne w kompozycji bryły, proporcjach i układzie przestrzeni. Podkreślał to twórca projektu oraz przedstawiciele Kościoła prawosławnego. Centralna kopuła otoczona mniejszymi, harmonijnie zestawione masywne ściany z wąskimi otworami okiennymi i zastosowanie konstrukcji, które pozwalają rozświetlić wnętrze, tworzą wyraźne odniesienia do historycznych wzorców. Mimo szerokiego zakresu inspiracji świątynia została zaprojektowana tak, by korzystać z aktualnych technologii oraz odpowiadać na potrzeby współczesnej parafii.
Polska Hagia Sophia – architektura i detale
Obiekt ma 36,9 metra długości oraz 30 metrów szerokości. Wysokość sięga 21,6 metra wraz z centralną kopułą o średnicy 16,2 metra. Jej pokrycie wykonano z miedzi, a na szczycie umieszczono równoramienny krzyż, charakterystyczny dla kultury bizantyjskiej. Wysokość budynku została dostosowana do przepisów regulujących zabudowę na trasie podejścia do lądowania na Lotnisku Chopina. Elewacje cerkwi wyłożono piaskowcem z Szydłowca, a jej wspaniałe wnętrza zdobią mozaiki oraz freski. W świątyni znajdują się dwa ołtarze, w tym boczny poświęcony św. Pantelejmonowi. Wejścia tworzą tradycyjny układ: główne zlokalizowano od strony zachodniej oraz dwa boczne od strony północnej i południowej. Dzwonnica została wyposażona w osiem dzwonów.
Etapy budowy
W 2018 roku w nieukończonej świątyni odprawiono pierwszą Świętą Liturgię oraz umieszczono krzyż na głównej kopule. W lutym 2020 roku poświęcono dzwony. Jesienią tego samego roku odbyło się tzw. małe poświęcenie cerkwi, po którym rozpoczęto regularne nabożeństwa. Uroczyste poświęcenie cerkwi odbyło się w maju 2023 roku pod przewodnictwem metropolity Sawy. W 2025 roku świątynia stała się miejscem historycznej uroczystości kanonizacji męczenników katyńskich.
Znaczenie cerkwi św. Sofii Mądrości Bożej
Cerkiew św. Sofii Mądrości Bożej jest pierwszą wolnostojącą prawosławną świątynią wzniesioną w Warszawie od ponad wieku. Powstała jako wyraz wdzięczności za przemiany ustrojowe w Polsce oraz rocznicę uzyskania autokefalii przez polski Kościół prawosławny. W symboliczny sposób odwołuje się do tradycji wschodniego chrześcijaństwa i jego dawnych centrów kultury. Jej architektura przypomina o duchowym dziedzictwie prawosławia, wprowadzając je do przestrzeni współczesnej stolicy.
Źródło: hagiasophia.waw.pl
Czytaj też: Architektura sakralna | Warszawa | Modernizm | Ciekawostki | whiteMAD na Instagramie
