Pomnik Trzech Krzyży
Fot. Terminator216, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

Pomnik Trzech Krzyży – jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Wilna

Pomnik Trzech Krzyży na Górze Trzykrzyskiej (lit. Trijų kryžių kalnas) jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Wilna. Jest także lustrzanym odbiciem historii miasta i całego kraju. Murowaną budowlę wzniesiono na początku XX w. i przetrwała do lat 50., kiedy władze sowieckie wysadziły ją w powietrze, gdyż była ważnym akcentem religijnym w panoramie miasta. Pomnik odbudowano dopiero w 1989 roku, po odzyskaniu niepodległości przez Litwę.

Według legendy na Górze Łysej (obecnie Trzykrzyska) za czasów Olgierda umęczono siedmiu franciszkanów. Czterech strącono do rzeki Wilejki, zaś trzy krzyże z ciałami męczenników ustawiono na szczycie. Dla upamiętnienia ich męczeństwa wileńscy franciszkanie między rokiem 1613 a 1636 wznieśli na Łysej Górze trzy drewniane krzyże.

„Masakra franciszkanów w 1333 roku”. Y. Perleja, 1770 r. Zdj. J. Perli – Biblioteka Narodowa. G.2036. Drėma V. Dingęs Vilnius. Vilnius, 2013.


Legenda nie znalazła jednak potwierdzenia w źródłach historycznych. Kolejna mówi o tym, że krzyże wzniesiono po przyjęciu chrztu przez Litwę, aby wyruszający na Wilno Krzyżacy mogli z daleka widzieć chrześcijańskie symbole. Według ostatniej teorii krzyże ustawiono w podzięce za ustąpienie zarazy. W 1740 r. zmurszałe konstrukcje zamieniono na nowe, które przetrwały do 1869 r. Gdy ponownie wymagały wymiany, władze carskie nie pozwoliły ich odbudować. Dopiero w 1916 r. podczas okupacji niemieckiej, z inicjatywy księdza prałata Kazimierza Michalkiewicza zebrano fundusze i postawiono krzyże betonowe według projektu wileńskiego rzeźbiarza Antoniego Wiwulskiego.

Pomnik Trzech Krzyży
Zdjęcie z międzywojennej pocztówki przedstawiającej pomnik, 1925. Zdj. L. Wysocki – Biblioteka Narodowa. Poczt.6079.

Trzy krzyże przetrwały II wojnę światową i górowały nad Wilnem przez 34 lata. 30 maja 1950 r. z polecenia władz sowieckich zostały niespodziewanie wysadzone w powietrze, gdyż były ważnym akcentem religijnym w panoramie miasta. Część ruin wywieziono, większe fragmenty zakopano. W 1989 r. społeczeństwo Litwy postanowiło zrekonstruować krzyże jako pamiątkę ofiar stalinizmu na Litwie. Odbudowany w ciągu 14 dni pomnik Trzech Krzyży odsłonięto 14 czerwca 1989 r., a poświęcił go kardynał Vincentas Sladkevičius. Architektem żelbetowej konstrukcji był H. K. Šilgalis.

Pomnik Trzech Krzyży
Fot. Terminator216, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

Część odkopanych resztek dawnego monumentu zamurowano w fundamentach, część widoczna jest poniżej pomnika. Nowe krzyże są takie same jak pomnik Wiwulskiego, jedynie podwyższono je o 1,8 m i nadano im jaśniejszą barwę. Obecnie Góra Trzech Krzyży znajduje się w obrębie parku Górnego (Kalnų Parkas), a z jej szczytu można podziwiać piękne panoramy wileńskiego Starego Miasta. 12-metrowy pomnik stał się symbolem tożsamości narodowej Litwinów. Obecnie jest często podświetlany różnymi kolorami, aby upamiętnić wydarzenia ważne dla Litwy i świata. Nadal góruje nad Wilnem, tak jak przed ponad wiekiem.

Źródło: poznajwilno.pl, govilnius.lt

Czytaj też: Miasto | Historia | Rzeźba | Litwa | Ciekawostki

Najpopularniejsze

najczęściej czytane artykuły