Jego projekt przygotowali architekci z pracowni WXCA. Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 budowane jest u stóp Wzgórza Świętego Wojciecha w Poznaniu, zaledwie kilka minut spaceru od historycznego centrum. Muzeum wkrótce stanie się przestrzenią pielęgnowania pamięci o bohaterskim zrywie i wielkim zwycięstwie Wielkopolan. Będzie również miejscem, w którym znajdzie dom unikatowa kolekcja ponad dwóch tysięcy eksponatów, ukazujących blisko dwustuletnią drogę Wielkopolski do niepodległości. Wszystko zamknięte będzie w modernistycznych formach.
Architektura nowego muzeum stanie się pomostem między przeszłością a współczesnością. Jego serce ukryte będzie pod ziemią – tam powstaje sala wystawy stałej. Centralna przestrzeń ekspozycyjna, zaprojektowana na planie rotundy i zajmująca ponad 3 tys. m kw., przykryta zostanie imponującą kopułą o rozpiętości 30 metrów. Prace nad tą wyjątkową konstrukcją właśnie dobiegły końca. Na powierzchni ziemi rozciągać się będzie miejski plac – współczesna agora, miejsce spotkań i dialogu, stworzone z myślą o mieszkańcach Poznania.
Budowa nowej siedziby Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919 rozpoczęła się 16 lutego 2024 roku, w 105. rocznicę podpisania rozejmu w Trewirze – symbolicznej daty uznania zwycięstwa powstańców. Dotychczas intensywne prace toczyły się pod ziemią, gdzie powstała monumentalna kondygnacja podziemna. To właśnie tam znajdzie się „serce muzeum” – przestrzeń wystawy stałej, upamiętniającej patriotyczny zryw i wielkie zwycięstwo Wielkopolan. Nad kolistą rotundą wznosić się będzie spektakularna kopuła, podkreślająca wyjątkową rangę tego miejsca.
Obecny etap realizacji nowej siedziby Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 w Poznaniu to swoisty punkt zwrotny – moment, w którym budowa zaczyna wychodzić z ziemi, zarówno w sensie konstrukcyjnym, jak i wizualnym. Najbardziej widowiskowym wydarzeniem jest postępujący demontaż tymczasowych przypór konstrukcyjnych, w wyniku którego odsłania się pełna skala przestrzeni wystawy stałej. To proces, w którym konstrukcja krok po kroku zaczyna ustępować miejsca przestrzeni. Wyraźnie dostrzec można już ramy rotundy, relacje wysokościowe i klarowny zarys wnętrza – relacjonuje Adam Mierzwa, architekt WXCA.
Wizualizacja budynku:
Aby zapewnić muzealnikom maksymalną swobodę w aranżacji ekspozycji, architekci ograniczyli w reprezentacyjnej sali liczbę elementów konstrukcyjnych do absolutnego minimum. To właśnie tutaj powstanie wystawa, która w narracyjny sposób przedstawi blisko dwustuletnią historię wielkopolskiej drogi do niepodległości, zwieńczonej zwycięskim Powstaniem. Na ekspozycji stałej zaprezentowanych zostanie ponad dwa tysiące oryginalnych, nierzadko unikatowych obiektów – w tym dotąd niepokazywane, osobiste pamiątki po Powstańcach.
Razem z zamknięciem stropu zero, nowe muzeum coraz wyraźniej wychodzi powyżej ziemi. Aktualnie ponad poziomem gruntu powstają ściany czterech naziemnych kubatur o funkcjach uzupełniających. Budynki te pomieszczą nowoczesne przestrzenie służące realizacji szerokiego programu działań kulturalnych i naukowo-edukacyjnych: audytorium, biblioteka, czytelnia, sale warsztatowe, sale wystaw czasowych, pomieszczenia do konserwacji muzealiów, pomieszczenia techniczne oraz miejsca pracy dla pracowników instytucji.
Inspiracją dla formy architektonicznej i układu przestrzennego bloków muzealnych były pierwsze osady i grody, które powstawały na terenie Wielkopolski, regionu będącego kolebką polskiej państwowości. To budynki o prostej, kubicznej architekturze. Niższe partie kubatur wykończone będą surowo obrobionym, łupanym kamieniem, który może przywoływać pamięć o pierwszych budowlach na ziemiach polskich. W wyższych partiach faktura materiału będzie ulegać zmianie, a elewacje kolejnych kondygnacji wykonane będą z gładko szlifowanego kamienia, symbolicznie przenosząc nas do czasów współczesnych. Kamień kształtować będzie wizualną tożsamość i wyraz architektoniczny muzeum – tłumaczy architekt Szczepan Wroński, założyciel pracowni WXCA.
Rozczłonkowanie bryły muzeum na kilka mniejszych obiektów, połączonych podziemną częścią, jest świadectwem architektonicznej powściągliwości i szacunku wobec historycznego kontekstu miejsca. Zróżnicowana kompozycja budynków otwiera perspektywę widokową na Wzgórze Świętego Wojciecha, którego dominantą pozostaje 800-letni kościół – żywy świadek dziejów Poznania. Spadowe dachy, zaprojektowane jako „piąta elewacja”, dzięki swojej wysokości i nachyleniu dodatkowo podkreślają kierunek ku wzgórzu, eksponując historyczny krajobraz i jego znaczenie w przestrzeni pamięci.
Makieta:
U podstaw koncepcji Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919, stworzonej przez pracownię WXCA, leży przekonanie, że instytucja pielęgnująca pamięć o wspólnym dziedzictwie powinna jednocześnie wzmacniać poczucie wspólnoty i budować społeczeństwo obywatelskie. Dlatego w centrum kompozycji, pomiędzy bryłami muzealnymi, zaplanowano miejski plac – współczesną agorę, którą architekci określają mianem „miejsca spotkania twarzą w twarz”. Plac ten przypomina o wartościach takich jak wspólnota i współdziałanie – fundamentach zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego, o których mówił Ignacy Jan Paderewski w swoim słynnym przemówieniu z 1918 roku. Symbolika projektu, zakorzeniona w historii, niesie jednocześnie uniwersalne przesłanie aktualne do dziś: potrzebę przestrzeni sprzyjających dialogowi, porozumieniu i odporności wobec współczesnych kryzysów – od społecznej polaryzacji po chaos informacyjny wywoływany przez dezinformację i deepfejki.
Okrągły plac stanie się naturalnym miejscem spotkań mieszkańców Poznania i pozwoli muzeum wyjść z programem na zewnątrz, zacieśniając więź z miastem. Pośrodku placu wznosić się będzie świetlik – zwornik podziemnej kopuły, symboliczny pomost między przeszłością a teraźniejszością. To architektura heroizmu pozbawiona patosu, która łączy pamięć historyczną z potrzebami współczesności.
Jak podkreśla architekt Marta Sękulska-Wrońska, partner w pracowni WXCA, istotą architektury pamięci jest budowanie takich właśnie pomostów. Jej pracownia może poszczycić się w tym obszarze imponującym dorobkiem i doświadczeniem w projektowaniu muzeów wyróżniającym się w skali międzynarodowej.
Praca nad architekturą miejsc pamięci to doświadczenie, które uczy pokory wobec historii i ludzkiego losu. W projektach takich jak Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry, wystawa stała w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku czy kompleks muzeów na Cytadeli Warszawskiej z Muzeum Historii Polski i Muzeum Wojska Polskiego, przestrzeń staje się nośnikiem emocji, a nie tylko narracji. Forma, światło i taktylność budują opowieść – często bardziej przejmującą niż słowa – wyznaje architekt Marta Sękulska-Wrońska.
W Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 poszukujemy współczesnego języka, który potrafi wyrazić heroizm bez patosu, a pamięć bez monumentalności. Myślę o architekturze pamięci nie jako o pomniku, lecz jako o miejscu spotkania – między przeszłością a teraźniejszością, indywidualnym doświadczeniem a wspólną tożsamością. To przestrzeń, która nie kończy się na ścianach, lecz trwa w sposobie, w jaki człowiek ją przeżywa – podsumowuje Marta Sękulska-Wrońska.
Zgodnie z planem nowa siedziba muzeum zostanie oddana dla publiczności w grudniu 2027 r.
źródło: materiały prasowe
Czytaj też: Poznań | Muzeum | Historia | WXCA | Modernizm | Polecane | whiteMAD na Instagramie
Projekt budynku:
