Ratusz Staromiejski w Toruniu to prawdziwa perła gotyku. Należy do grona najcenniejszych świeckich gmachów w Europie, od stuleci trwając w panoramie tego zabytkowego miasta. Mimo swej wielkiej wartości, budynek od 1703 roku pozostaje niekompletny po utracie zwieńczenia wieży. Pytania o szanse i możliwości odbudowy brakującego fragmentu ratusza krążą wśród historyków i Torunian od wielu lat.
Ratusz Staromiejski w Toruniu – potęga i miejski splendor
Ratusz Staromiejski uchodził za architektoniczną manifestację bogactwa toruńskich mieszczan. W XIV wieku, dzięki przywilejom nadanym przez wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada von Wallenrode, scalono rozproszone budynki sukiennic i ław chlebowych w jednolitą, czworoboczną bryłę. Tak powstał obiekt o unikalnej skali, który pełnił rolę handlowo-administracyjnego centrum, budząc podziw przyjezdnych kupców. Wnętrza wypełniały reprezentacyjne sale, w tym m.in. Sala Mieszczańska i Królewska, gdzie podejmowano najważniejszych gości i prowadzono obrady rady miejskiej. Przez blisko 300 lat ten gotycki budynek stanowił niedościgniony wzór dla innych hanzeatyckich miast w tej części kontynentu.
Najazd Szwedów na Toruń
Najtragiczniejszy rozdział w dziejach obiektu zapisały wojska Karola XII podczas III wojny północnej. W 1703 roku Szwedzi przeprowadzili intensywny ostrzał Torunia. W jego wyniku w ratuszu wybuchł gigantyczny pożar, który strawił dachy wszystkich skrzydeł, stropy oraz bezcenne wyposażenie sal. Szalejący żywioł i jego skutki na zawsze zmieniły wygląd historycznej siedziby władz miasta. Wszystko za sprawą późniejszej odbudowy, w czasie której zrezygnowano z przywrócenia większości uszkodzonych elementów. Gmach utracił m.in. wysokie dachy, zdobione manierystyczne szczyty oraz najważniejsze: zwieńczenie wieży. Dotknięty kryzysem gospodarczym Toruń postawił na skromniejsze i mniej kosztowne rozwiązania, co nadało bryle bardziej przysadzisty i horyzontalny wyraz. Taki Ratusz Staromiejski znamy właśnie dziś.
Ratusz Staromiejski i jego wieża
Północno-wschodni narożnik gmachu wieńczy imponująca wieża, której fundamenty pamiętają jeszcze 1274 rok. Obecną wysokość, sięgającą około 40 metrów, nadano jej w 1385 roku po nadbudowie o dwa piętra. Strzelista konstrukcja była przez stulecia symbolem potęgi i niezależności Torunia. W XV wieku jej szczyt zdobił smukły, ostrosłupowy hełm, nad którym lśniła złota korona. Ten dekoracyjny element akcentował prestiż miasta w strukturach państwa. Niestety, tak jak duża część ratusza, i on padł ofiarą szwedzkiej artylerii. W czasie odbudowy nie zdecydowano się na przywrócenie zniszczonego elementu, pozostawiając wieżę w okaleczonej postaci.
Wizja powrotu do złotych czasów
Wątek rekonstrukcji hełmu powraca w debacie publicznej od ponad 100 lat. Już w okresie I wojny światowej kreślono śmiałe projekty, zakładające montaż trzykondygnacyjnego zwieńczenia w stylu barokowym. Obecnie temat napędzają głównie lokalne stowarzyszenia oraz pasjonaci historii, którzy marzą o przywróceniu ratuszowi jego dawnej sylwetki. Odtworzenie szczytu bez wątpienia wzbogaciłoby panoramę Starego Miasta i oddało historyczną sprawiedliwość temu bezcennemu budynkowi. Sentymenty odłóżmy jednak na bok i zastanówmy się, czy istnieją w ogóle realne szanse na rekonstrukcję?
Ratusz Staromiejski – realia odbudowy
Z pragmatycznego punktu widzenia perspektywa budowy nowego hełmu jest bardzo odległa. Na przeszkodzie stają przede wszystkim rygorystyczne zasady opieki nad zabytkami, które dopuszczają rekonstrukcję jedynie przy posiadaniu kompletnej źródłowej dokumentacji. W przypadku Torunia wiedza o dokładnym wyglądzie detali sprzed 1703 roku pozostaje niepełna. Ponadto obecnym priorytetem jest zabezpieczanie oryginalnej substancji ratuszowych murów oraz bieżące remonty wiekowych wnętrz. Owszem, wizja lśniącej korony nad miastem rozpala wyobraźnię i byłaby naprawdę czymś wspaniałym, jednak współczesna konserwacja stawia raczej na autentyzm oraz zachowanie obecnego stanu. Ten w przypadku Ratusza Staromiejskiego jest wynikiem dziejów historii, a więc i integralną częścią wartości gotyckiego zabytku.
Źródło: toruntour.pl, torun.pl
Czytaj też: Toruń | Ciekawostki | Cegła | Historia | whiteMAD na Instagramie
