Ratusz w Stuttgarcie należał do najważniejszych budynków miasta i od wieków pełnił rolę jego administracyjnego centrum. Podczas II wojny światowej został bardzo poważnie uszkodzony, a choć istniała możliwość jego odbudowy, władze zdecydowały się na nowy projekt, odpowiadający modernistycznym tendencjom powojennej Europy. Dzisiejszy gmach, wzniesiony w latach 50., łączy fragmenty dawnego obiektu z prostotą i funkcjonalnością stylu międzynarodowego, stanowiąc świadectwo zmian w podejściu do architektury i tożsamości powojennego miasta.
Najstarszy ratusz i początki tradycji
Pierwszy ratusz w Stuttgarcie powstał w 1456 roku i pełnił swoją funkcję przez blisko cztery stulecia. Budynek reprezentował lokalne odmiany niemieckiego renesansu i stanowił jeden z najważniejszych punktów w pejzażu dawnego miasta. Jego obecność na placu targowym podkreślała rangę władz miejskich oraz rolę Stuttgartu jako rozwijającego się ośrodka handlu i administracji. Pod koniec XIX wieku obiekt okazał się jednak niewystarczający dla rosnących potrzeb dużego miasta. Władze Stuttgartu zdecydowały zatem o budowie nowej siedziby, która miała odpowiadać ambicjom rozwijającej się stolicy Wirtembergii.
Ratusz w Stuttgarcie z początku XX wieku
Nowy Ratusz powstał w latach 1899–1905 według projektu Heinricha Jassoya i Johannesa Vollmera. Architekci nadali mu monumentalną i efektowną formę, łączącą elementy niemieckiego renesansu z detalami flamandzkiego gotyku. Fasada budynku wyróżniała się bogatymi zdobieniami, ostrołukowymi oknami i dekoracyjnymi szczytami, co miało nadać mu charakter reprezentacyjnej siedziby władz miejskich. Nad całością górowała wieża z zegarem. Wnętrza, obok funkcji biurowych i sal posiedzeń, mieściły również przestrzenie przeznaczone dla mieszkańców, co wpisywało się w ideę ratusza jako miejsca spotkań i centrum życia miejskiego. Budynek został dobrze przyjęty przez mieszkańców i szybko stał się jednym z symboli Stuttgartu.
Zniszczenia wojenne i decyzja o nowej budowie
Gmach ratusza został poważnie uszkodzony podczas nalotów w 1944 roku, ale nie tylko on. Cały Stuttgart poniósł ogromne straty w wyniku alianckich bombardowań. W ich następstwie uległo zniszczeniu około 68 procent zabudowy miasta, a historyczne i bezcenne centrum zostało niemal całkowicie zrównane z ziemią. Ataki pochłonęły także tysiące ofiar w ludziach. W ruinach miasta przetrwały mury ratusza, które mogły stanowić podstawę do późniejszej ewentualnej rekonstrukcji gmachu. W ówczesnym klimacie odbudowy powojennych Niemiec oceniano jednak historyzującą architekturę jako anachroniczną i mało wartościową. Z tego względu podjęto decyzję o radykalnej przebudowie ratusza, zgodnej z duchem nowoczesności.
Powojenny ratusz i modernistyczna wizja
W 1950 roku ogłoszono konkurs, w drodze którego wybrano projekt Hansa Paula Schmoha i Paula Stohrera. Realizację ich śmiałej wizji przeprowadzono w latach 1953–1956. Architekci zachowali część skrzydeł poprzedniego gmachu oraz strukturę wieży, choć w uproszczonej i obniżonej formie. Całość zyskała modernistyczny wyraz, spójny z międzynarodowym stylem powojennej architektury. Skrzydło od strony Marktplatz zostało poszerzone w stosunku do pierwowzoru. Wyróżnia się prostą, horyzontalną kompozycją i dużymi oknami. Dominantą całości stała się 61-metrowa wieża zegarowa z kurantem, której surowa forma kontrastuje z historyczną zabudową sąsiedniego Starego Zamku i Stiftskirche. Budynek zaprojektowano w formie czteroskrzydłowego kompleksu z wewnętrznym dziedzińcem. Wnętrza nowej części wykończono marmurem oraz mozaikami i przyozdobiono malowidłami. W przedwojennej części natomiast nadal można odnaleźć ślady dawnego wystroju.
Ratusz w Stuttgarcie: architektura i funkcje dziś
Współczesny ratusz to kompleks o przejrzystym układzie funkcjonalnym. Znajduje się w nim 220 biur i trzy sale posiedzeń, w tym największa mogąca pomieścić 520 osób. Budynek wyróżnia się modernistyczną bryłą dominującą nad rynkiem i wysoką wieżą z kurantem, który rozbrzmiewa codziennie o określonych godzinach. Zachowaną atrakcją są również windy paternoster, należące do nielicznych czynnych tego typu urządzeń w Niemczech. W latach 2002–2004 ratusz przeszedł gruntowną modernizację. Pracownia Belz, Kucher und Partner pod kierunkiem Waltera Belza zaprojektowała odnowienie elewacji, w tym wymianę zużytych, wapiennych okładzin. Zamontowano także nowe instalacje i rozwiązania techniczne, aby dostosować budynek do współczesnych wymagań. Koszt prac wyniósł 26 milionów euro.
Chociaż nowy ratusz powstał w duchu modernizmu, zachował elementy przypominające o wcześniejszych fazach budowy. Należą do nich fragmenty dawnych skrzydeł i struktura wieży, co sprawia, że dzisiejsza siedziba władz miasta jest zarazem kontynuacją i reinterpretacją wcześniejszych tradycji architektonicznych z początku XX w.
Źródło: stuttgarter-zeitung.de, stuttgart-tourist.de
Czytaj też: Kultura | Sztuka | Niemcy | Zabytek | Historia | Polecane | whiteMAD na Instagramie
Ratusz w Stuttgarcie przed wojną i dziś. Fot. Swabian Art Hans Boettcher, Stuttgart i Pjt56, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
Skrzydło od strony Marktplatz w latach 20. XX w. i obecnie. Fot. Bildarchiv Foto Marburg i WhiteMAD/Mateusz Markowski
Widok z jednej z przyrynkowych uliczek na wieżę ratusza, lata 30. XX w. i obecnie. Fot. Schmachtenberger & Wehner, wydawca pocztówek Gmünde/Main i WhiteMAD/Mateusz Markowski
